Archief voor de ‘Algemeen’ Categorie

Hoe leren we kijken door elkaars bril? We leven in een tijd waarin vijf generaties tegelijk actief zijn op de werkvloer — van babyboomers tot generatie Z, en de eerste golf van Alpha die al binnenkomt via stages en bijbanen. Nog nooit eerder in de geschiedenis werkten zoveel verschillende generaties tegelijkertijd samen. Elk met een eigen manier van denken, werken en omgaan met technologie.

Verschillende perspectieven: De digitale transformatie raakt ons allemaal. Maar hoe we ernaar kijken, hóe we technologie vertrouwen of bevragen, dat verschilt enorm per generatie. En precies daar ligt de rijkdom én de uitdaging voor bestuurders en leiders. In dit blog ga ik vanuit mijn ervaring in op de verschillen tussen de vijf generaties, benadruk ik de voordelen van de verschillende brillen waardoor men kijkt en geef ik vanuit mijn dagelijkse praktijk een aantal tips voor met name huidige bestuurders hoe om te gaan met de diversiteit van perspectieven op innovatie en digitalisering van onze samenleving. De cruciale vraag is: “Hoe kijken we door elkaars bril? En welke voordelen kunnen we daaruit halen?”

Elke generatie heeft een unieke relatie met technologie. Maar ook binnen de generaties zitten er enorme verschillen in opvattingen over digitalisering. In de kern hanteer ik de volgende kenmerken om allereerst het verschil tussen de generaties te typeren:

  • Babybommers (1945 – 1964) zien technologie vaak als een nuttig hulpmiddel, mits betrouwbaar en bewezen in de praktijk. Hun referentie ligt in stabiliteit en overzicht van functionaliteiten.
  • Generatie X (1965 – 1980) is pragmatisch, opgegroeid in de overgang van analoog naar digitaal. Zij begrijpen systemen vaak van binnenuit en hebben gezonde dosis scepsis richting hypes.
  • Millenials (1981 – 1996) zijn digital natives van de eerste golf. Voor hen draait het om gebruikersgemak, snelheid en samenwerking. Zij hebben een hoge verwachting van intuïtieve systemen.
  • Generatie Z (1997–2012) is opgegroeid in een volledig digitaal tijdperk. Zij zijn social-first, creatief en ondernemend. Tegelijk zijn ze paradoxaal: extreem privacybewust, maar ook intensief delend binnen besloten online groepen en community’s.
  • Generatie Alpha (2013–) leert nu al lezen en schrijven met AI-tools, voice assistants en interactieve platforms. Voor hen is technologie niet een toevoeging, maar een vanzelfsprekende omgeving die altijd beschikbaar is.

Samenwerking vormt de kracht: Zet je al deze perspectieven naast elkaar, dan krijg je een mix van stabiliteit, pragmatisme, snelheid, creativiteit en radicale vernieuwing. De kunst is om die mix niet als botsing te zien, maar als bron van innovatie. Het betekent wel dat er serieus aandacht moet zijn voor samenwerking, begrip voor diverse standpunten en inzichten, maar ook voor de noodzaak van een gezonde bedrijfsvoering. De overgang van traditionele organisaties door toepassen van digitalisering verloopt niet altijd zonder problemen. De inzichten die ik heb opgedaan is dat juist de samenwerking tussen de generaties kan zorgen voor enorme innovaties en vooruitgang. De generaties kijken niet alleen anders naar technologie, maar ook naar de morele en ethische kanten van technologie en digitalisering.

  • Boomers hebben vaak vertrouwen in instituties en regels: “het systeem regelt het wel.”
  • Gen X heeft schandalen en datalekken zien opkomen en reageert met gezonde argwaan.
  • Millennials vinden privacy belangrijk, maar laten gemak vaak winnen van veiligheid. Een “ik heb toch niks te verbergen”-houding komt hier vaker voor.
  • Gen Z stelt scherpe vragen: “Wat gebeurt er met mijn data? Wie profiteert ervan?” Zij zijn gevoeliger voor ethiek en doel dan welke generatie dan ook.
  • Alpha groeit op in een wereld waarin AI vanaf dag één profielen van hen bouwt. Hun normenkader wordt daardoor radicaal anders gevormd.

Beleidsbepaling: Voor bestuurders betekent dit dat één beleid voor allen niet meer werkt. De digitale transformatie vraagt om een genuanceerde blik, waarbij elke generatie serieus wordt genomen in haar zorgen en kracht. Het vraagt om flexibiliteit en begrip van bestuurders enerzijds en anderzijds ook de kennis en kunde om inzicht te hebben in de facetten van een digitale transformatie en technologische faciliteiten. Voor de gebruikers uit de verschillende generaties is het relevant om notie te nemen van de ervaringen van bestuurders bij het vernieuwen van systemen, (ver)bieden van nieuwe functionaliteiten en niet te vergeten het rendabel kunnen inzetten van innovaties. Het vraagt wederom om serieus overleg, begrip voor beperkingen of juist voor inzet van innovaties.

  1. De mentale diversiteit benutten: Diversiteit gaat verder dan gender of cultuur. De diversiteit van de generaties is net zo cruciaal. Verschillende brillen leiden tot andere (vernieuwende) en vaak betere besluiten. Dit kan alleen als er ruimte is om ze naast elkaar te leggen.
  2. Faciliteer het dialoog: Creëer settings waar generaties samen reflecteren op vraagstukken rond technologie, data en ethiek. Een jongere medewerker ziet vaak wat een oudere bestuurder niet meer opmerkt — en andersom. Ruimte geven aan het vrije dialoog is een kracht van goede bestuurders, mits de medewerkers ook ruimte geven hetgeen de bestuurders als verantwoordelijkheid hebben en als wens naar voren brengen.
  3. Pas het leiderschap aan: Millennials en Gen Z verwachten transparantie, doel en snelle actie. Babyboomers en Gen X hechten meer aan structuur, zekerheid en betrouwbaarheid. Een goede leider weet beide te verbinden in zijn of haar leiderschapsstijl.
  4. Veranker ethiek in governance: Jongere generaties stellen de ‘waarom’-vraag eerder en vaker. Bestuurders kunnen dat benutten om governance niet alleen procedureel, maar ook waardengedreven vorm te geven. Tenslotte is waardeverbetering een belangrijke factor.

Coaching als spiegel: In mijn opleiding tot coach voor directeuren bij InterCoach constateer ik hoe makkelijk leiders hun beslissingen spiegelen aan hun eigen generatielens. Een directeur van 55 denkt vanuit ervaring, stabiliteit en lange lijnen. Een jonge medewerker van 25 denkt in experimenten, iteraties en snelle feedback. Coaching helpt bestuurders om die bril even af te zetten. Niet om hun eigen stijl te verloochenen, maar om ruimte te maken voor andere invalshoeken. Een coach kan de spiegel zijn die laat zien: “Je kijkt vanuit jouw generatie, maar hoe kijkt jouw team? Wat zie je over het hoofd? Waar kun je als bestuurder je voordeel mee doen?” Die bewustwording opent nieuwe perspectieven. Het voorkomt dat bestuurders blijven hangen in oude patronen, en het geeft jongere generaties de erkenning dat hun kijk serieus telt.

Uit de praktijk: Recentelijk sprak ik een bestuurder die moeite had om jonge medewerkers te binden. Gen Z-collega’s verlieten de organisatie vaak na één of twee jaar. Ze voelden zich niet gehoord en niet uitgedaagd. Een andere uitdaging was het naar binnen halen van nieuwe verse medewerkers. Het probleem ging dus breder dan alleen kijken naar innovatie, digitalisering en technologie. Na een serie coachingsgesprekken besloot de directie om een bilateraal mentoring-programma op te zetten: “Jonge medewerkers gingen de bestuurders coachen op digitale trends, waarden en verwachtingen van hun generatie en de bestuurders gingen de medewerkers coachen op basisvaardigheden van bedrijfsvoering waardoor er meer inzicht ontstond voor besluitvorming over HR-gerelateerde zaken.

Ambassadeurs zijn onmisbaar: Aan beide zijden van het spectrum van generaties groeide het begrip. Bestuurders kregen frisse inzichten die ze zelf nooit eerder hadden gezien. Jonge medewerkers voelden zich serieus genomen, en blijven nu langer in dienst. Zelfs het aantrekken van nieuwe medewerkers kreeg een fris impuls omdat de jonge medewerkers als ware ambassadeurs actief betrokken worden bij werving. Dit soort relatief eenvoudige interventies zijn – mits goed begeleid door een professionele coach om gesprekken in de juiste banen te leiden – simpel maar ook enorm krachtig. Ze laten daadwerkelijk zien dat generaties elkaar niet hoeven te bestrijden maar elkaar juist erg goed kunnen aanvullen.

De digitale transformatie: is derhalve geen technisch vraagstuk, maar een proces waar de mens centraal staat. Of het nu gaat om medewerkers, klanten of opdrachtgevers. Technologie verandert heden ten dage sneller dan ooit, maar de echte uitdaging ligt in hoe we als generaties samen vormgeven aan die verandering. De enige constante in het leven is namelijk de verandering! Botsingen zijn trouwens onvermijdelijk. Maar wie goed kijkt, ziet dat juist die botsingen de vonken zijn waaruit vernieuwing ontstaat. Waar hitte ontstaat geldt ook dat er warmte is. Een babyboomer die stabiliteit brengt, een millennial die samenwerking stimuleert, een Gen Z’er die ethiek scherp stelt, en een Alpha die intuïtief met AI omgaat — samen vormen ze de bouwstenen van de organisatie van de toekomst. Door op de juiste wijze het dialoog met elkaar aan te gaan kan die toekomst ook vorm krijgen.

De vraag is dus niet: welke generatie heeft gelijk? De meest krachtige vraag in deze is: “Hoe leren we kijken door elkaars bril?” Want wie erin slaagt generaties écht te verbinden, ontdekt dat digitale transformatie niet alleen een kwestie van technologie is, maar vooral een kwestie van menselijkheid, vertrouwen en samenwerking.

Nawoord/Informatief: Naast mijn werk als Programma Directeur volg ik een opleiding Coach voor Directeuren bij InterCoach. De motivatie hiervoor is dat ik naast mentoring als professional, mij ook wens te ontwikkelen als een professionele coach om collega’s te ondersteunen bij persoonlijke groei. Mocht je interesse hebben om eens van gedachte te wisselen dan nodig ik je uit om contact op te nemen. Wie weet kan ik je helpen als je een zakelijke vraagstuk hebt of als je als (publieke) organisatie worstelt met een uitdaging en behoefte hebt aan een objectieve spiegel of juist een intensieve sparringssessie of workshop over digitale transformatie of innovatie met moderne technologie. Stuur gerust een e-mail of neem telefonisch contact op.

Note: De afbeeldingen zijn gegenereerd met gebruik van Artifical Intelligence (AI). De tekst is van de hand van de auteur en geïnspireerd door mijn ervaringen in de dagelijkse zakelijke praktijk .

© 2025 R.J. Raats

De publieke sector heeft in de afgelopen decennia een indrukwekkende digitale transformatie doorgemaakt. Toch is de implementatie van strategische digitaliseringstrajecten, zeker binnen internationale contexten, zelden een rechtlijnig proces. De complexiteit zit niet alleen in technologie, maar zeker ook vooral in governance, verandermanagement en het menselijke aspect. Zeker wanneer meerdere internationale organisaties betrokken zijn, de diversiteit van culturele normen en waarden groot is dan neemt de mate van coördinatie, afstemming en diplomatie exponentieel toe. In dit blog geef ik vijf tips voor professionals die strategische digitaliserings-programma’s binnen de (internationale) publieke sector met partners (willen) realiseren.

Internationale samenwerking is enerzijds voor sommige mensen een ‘ver van je bed show’, echter wordt de wereld anderzijds in een rap tempo voor velen steeds kleiner en kleiner. Nieuwe verbanden en vormen van samenwerking dienen zich aan, maar ook bestaande samenwerkingen staan enorm onder druk. Zonder de totale wereldproblematiek te bespreken lift ik graag een aantal zaken op en benut focus in dit blog op de vaak onderbelichte succesfactoren van (internationale) samenwerking: Governance, People- & Change Management.

Governance: Begin met robuuste, afgestemde en gedeelde governance — en bovenal houdt die levend in alle geledingen!

Voor internationale samenwerkingen is een heldere governance niet optioneel, maar essentieel! Het onomwonden vastleggen van de organisatiestructuur van een project of programma inclusief de Taken, Bevoegdheden en Verantwoordelijkheden (TBV’s) geeft duidelijkheid en stimuleert een zakelijke houding bij alle betrokkenen. Hierbij moet zeer zeker rekening worden gehouden dat verschillende landen en/of organisaties hun eigen structuren, belangen en wettelijke kaders meebrengen. Wat “transparantie” betekent in Nederland, kan een andere invulling hebben in Duitsland, Frankrijk of elders binnen Europa of zelfs wereldwijd. Het verdient de aanbeveling om vóór de feitelijke start van een traject een gezamenlijk raamwerk voor governance te ontwikkelen. 

Tip: Zorg dat het raamwerk de volgende facetten expliciet maakt:

  • Welke formele rollen zijn er en met welk mandaat?
  • Welke besluitvormingsstructuren zijn van toepassing op welke niveaus?
  • Wie is waarvoor verantwoordelijk (koppeling mens/rol)?
  • Welke escalatieniveaus en – procedures gelden er bij (potentiële) conflicten?
  • Welke (internationale/nationale) wet- en regelgeving is leidend bij interoperabiliteitsvraagstukken of veiligheid- of privacyaspecten? (GPDR, NIS2 etc.) 

De beschrijving van een governance is geen statisch onderdeel van een programma of project! Het is een levend document. Plan daarom periodiek, zeker op bijvoorbeeld bij overgangen van fasen of behalen van andere mijlpalen, herijkingsmomenten om te toetsen of het raamwerk nog actueel is en in de praktijk de uitwerking heeft zoals initieel is bedoeld. Vastgelegde zaken kunnen te allen tijde aan wijziging onderhavig zijn gedurende de voorbereidingen en uitvoering van een programma of project. Het toepassen van een formele wijzigingsprocedure helpt om bij eenieder het respect te behouden omdat iedere stem moet worden gehoord. Voor grotere wijzigingen in de governance zoals organisaties of mandaten is het noodzakelijk om een dergelijke procedure te doorlopen, echter voor kleinere wijzigingen als personele bezetting van rollen kan worden volstaan met een geaccordeerde vereenvoudigde (schriftelijke) procedure van melding bijvoorbeeld.

Verandermanagement: Het is meer dan een communicatieplan

Een van de grootste valkuilen in digitaliseringstrajecten is het reduceren van het verander-management tot een set communicatieactiviteiten. Het alleen voorzien van informatie aan de deelnemende partijen d.m.v. “relatief eenvoudige updates” is zeker niet genoeg. Internationaal werken betekent werken en omgaan met verschillende veranderparadigma’s: waar de ene organisatie Agile denkt, is de andere nog hiërarchisch en lineair georganiseerd. Dit brengt een extra spanningsveld met zich mee waarover intensief moet worden gesproken. Het willen leren van elkaars manieren van denken en doen plus de diversiteit in culture aspecten zoals normen en waarden vormen hier een cruciale factor. De aanname dat men alle facetten van huis uit begrijpt, zelfs bij het spreken van een soortgelijke voertaal, kan bij de aanwezigheid van de diversiteit toch enorm verschillen. Communicatie dient dan ook altijd te worden getoetst op de kaders van begrip.

Tip: Gebruik een adaptieve veranderaanpak, gecombineerd met sensitiviteit en empathie voor de betrokkenen zowel lokaal als internationaal. Stel in onderling overleg per betrokken organisatie of geografische locatie een lokale verandermanager aan, die zowel thuis is in de lokale cultuur en bij voorkeur ook de taal spreekt. Het uitvoeren van een internationale digitale transformatie vraagt om vaardigheden die meestal niet standaard tot het arsenaal van gemiddelde professional behoren. Het krijgen van de kans om te leren over (samen)werken in een internationale context en het gebruiken van nieuw aan te leren of uit te bouwen (sociale) vaardigheden is wel een geweldige ervaring.

Investeer bij het aangaan van internationale samenwerking ook in het creëren van “eigenaarschap” op álle lagen van de deelnemende organisaties. Als mensen het gevoel hebben dat zij enige vorm van invloed kunnen en mogen hebben op de opkomende veranderingen of juist mogen meedenken hoe de veranderingen kunnen worden uitgevoerd, dan wordt veel weerstand weggenomen. Zelfs indien er andere besluiten volgen voor uitvoering, kan er dan begrip worden opgebracht als het draagvlak verder in grote mate wel aanwezig is. Samen werken aan samenwerking is belangrijk.

People Management: Mensen verdienen net zoveel aandacht als Technologische Innovatie

Het uitvoeren van een digitaliseringstraject wordt te vaak als een technologisch project gepositioneerd, terwijl het in essentie meestal een stevig sociaal verandertraject is. Zeker bij internationale samenwerking bestaat dan de kans op het botsen van de verschillende werkwijzen, communicatiestijlen en verwachtingen. De neiging bestaat om dit voor de goede orde onder de radar te houden — met als gevolg frustraties, vertragingen en in het ergste geval: afhaken van partners, echter de houdbaarheid van de internationale samenwerkingsverbanden komen hierbij direct onder druk te staan. Het is dus noodzakelijk om al in de voorbereidingen van een traject om de denkwijze van alle betrokkenen te scherpen dat digitaliseren echte veranderen betekent! En niet het ‘slechts’ implementeren van een technologische innovatie. 

Tip: Investeer daarom expliciet in het bewust begeleiden van medewerkers door het aanbieden van trainingen, begeleiding, coaching, kortom het brede spectrum van People Management. 

Om iedereen deelgenoot te laten voelen en ervaren bij een internationaal traject is het essentieel om interculturele trainingen voor individuele medewerkers en complete teams te faciliteren. Zet daarmee ook in op het ontwikkelen van teams door bewezen modellen als voorbeeld en inspiratie te benutten zoals bijvoorbeeld Tuckman. Duidelijkheid in structuren, taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden geven mensen en organisaties het houvast die nodig is, zeker als het mogelijk even niet loopt zoals gepland of verwacht.

Een belangrijk – vooral niet te onderschatten – facet van teams is de verantwoordelijkheid van alle opdracht- en leidinggevenden om de psychologische veiligheid van de medewerkers te bewaken en te borgen. Het is cruciaal dat mensen in de gehele gremia zich veilig en vertrouwd moeten voelen en openhartig zich mogen uiten over situaties die zich voordoen in het traject, in het team, in de organisatie of in de samenwerkingsverbanden. Dit geldt zowel in fysieke bijeenkomsten als in digitale samenwerkingsomgevingen. Het faciliteren van een veilige werkomgeving is onlosmakelijk verbonden met verantwoordelijkheid van iedere betrokkenen binnen het traject en daar buiten. Sociale vaardigheden als (bestuurlijke) sensitiviteit en (persoonlijke) empathie zijn bij internationale samenwerkingsverbanden onmisbaar. Uiteraard is er veel te leren, maar als je van huis uit het moeizaam vindt om bijvoorbeeld te in te leven, dan is het extra complex om deelgenoot te zijn in een traject waar vele culturele stromingen elkaar ontmoeten. 

Tip: Het inzetten van rollen om People Management inhoud te geven binnen het traject is dus geen overbodige luxe maar een noodzakelijk gegeven. Het succes van ieder digitaliseringstraject is afhankelijk van de mate van adoptie van de verandering door de organisatie en de mens. Van het de aanwezigheid van coachende leiders tot vertrouwenspersonen binnen de (internationale) deelnemende organisaties, en deze ook met elkaar te verbinden op basis van onderwerp, kunnen echte duurzame en goedwerkende internationale samenwerkingsverbanden ontstaan. Let wel, de mens centraal stellen boven de technologie, zelfs bij het innoveren met kunstmatige intelligentie is voor vele organisaties soms een brug te ver. De oorzaak hiervan laat ik even voor wat het is, maar het gevolg is dat we relatief veel energie moeten besteden aan het bewustzijn van leidinggevenden dat zij altijd het voorbeeld vormen in de organisatie voor alle betrokkenen. Echte veranderingen beginnen bij goede plannen, betrokkenheid van alle niveaus en duidelijke afspraken. Hier vormt de mens echt de cruciale factor voor succes omdat gedigitaliseerde processen nu eenmaal altijd in nullen en enen verlopen en digitale afspraken altijd zwart/wit zijn om goed te kunnen werken. 

Voorbehoud: Het laatste standpunt is op basis van persoonlijke mening over geautomatiseerde en gedigitaliseerde processen. Natuurlijk is dat genuanceerder met alle moderne innovaties, maar de essentie is dat mensen nu eenmaal anders werken dan computers. De flexibiliteit in denken en doen zoals mensen van huis uit doen, is niet vanzelfsprekend bij het gebruik van digitale middelen. Een standaard computerprogramma, m.u.v. Generatieve AI, bedenkt niet spontaan andere oplossingen.

Tip: Organiseer tijdens een internationaal programma of project ook online samenkomsten met een sociaal karakter. Een moment waar men gezamenlijk onder genot van een lokaal drankje samen informatie uitwisselen over de culturele aspecten waar mensen trots op zijn. Of waar men lokaal van aangeeft waarde aan te hechten als andere mensen deze facetten begrijpen. 

Voor de leiding van de deelnemende organisaties en het digitaliseringstraject moet het duidelijk zijn dat dergelijke onlinebijeenkomsten onmisbaar zijn om internationaal te kunnen samenwerken. Het is niet altijd mogelijk om elkaar fysiek te ontmoeten, dus ben je vaak aangewezen op de digitale werkomgeving. Een belangrijke kanttekening geldt uiteraard ook voor de medewerkers. Het uitgenodigd worden voor een online projectoverleg of informatiebijeenkomst is veelal niet vrijblijvend. Wederzijds is er altijd wel een behoefte voor actieve uitwisseling van informatie dus participatie bij zo’n overleg of bijeenkomst is dan ook nodig. Hier hebben medewerkers ook een serieuze verantwoordelijkheid om niet alleen aanwezig te zijn, maar zelf ook actief deel te nemen.

Het betekent focus hebben bij de deelname. Welke zaken niet passen is aan eenieder zelf maar de ware professionals weten welke vergaderdiscipline past bij welk overleg of bijeenkomst. Ook hier gelden internationaal soms andere culturele normen en waarden. Het blijft dus relevant om bij internationale trajecten met elkaar voorafgaand aan de start goede uitgangspunten te bespreken en vast te leggen. Gaandeweg het traject gaan er ongetwijfeld afspraken evolueren naar nieuwe of herziene afspraken welke bijdragen tot het succesvol borgen van de samenwerkingsverbanden.

Programma: Werk programmatisch, maar stuur ook op impact en niet op opleveringen alleen

Strategische digitalisering vereist een programmatische benadering: gefaseerd, doelgericht en met ruimte voor iteratie. In een internationale context is het echter verleidelijk om te vervallen in bureaucratische “tick-the-box”-mentaliteit, met overmatige focus op planning, leveren van output, uitbrengen van voortgangsrapportages etc. Ongeacht welke methodiek het beste aansluit bij de uitvoering van een traject zoals Waterfall of Agile, het vooraf goed afstemmen welke iteraties op worden voorzien is nodig. Het te star vasthouden van een methodiek boven het bereiken van impact door uitkomst is niet alleen onhandig maar kan resulteren in ‘operatie geslaagd, patiënt…’ 

Het in de voorbereidende plannen voor een traject afstemmen van welke maatschappelijke en/of bestuurlijke impact wordt nagestreefd, geeft niet alleen een heldere motivatie voor alle betrokkenen om zich voor in te zetten, maar zorgt ook voor duidelijkheid over de zakelijke rechtvaardiging (Business Case). Op deze manier weet en beseft ook eenieder het grotere belang van een dergelijk digitaliseringstraject dan alleen de uitvoering van een technologische innovatie. 

Tip: Een heldere programma-/projectstructuur vormt een gezonde basis en waarborg voor positieve internationale samenwerkingsverbanden. Het geeft de ultieme kans om tot realisatie te komen van grensoverschrijdende dienstverlening door geografische spreiding, onderlinge samenwerking over tijdszones heen en delen van en begrip hebben voor elkaars culturele normen en waarden. Een hoge mate van gegevensinteroperabiliteit zorgt voor significante versnelling van uitvoerende processen. Samen met de diverse samenwerkingsverbanden wordt de algemene en specifieke dienstverlening aan de samenleving serieus geoptimaliseerd. Hiermee groeit ook het publieke vertrouwen in de digitale overheid. Daarom is het belangrijk om te sturen op impact t.b.v. de samenleving.

Tip: Het inzetten van uitkomst-indicatoren die adaptief zijn vraagt om durf! Het betekent namelijk dat je kunt en moet bijsturen op inhoudelijke resultaten en niet alleen op tijd en geld. Bijsturen op de kwaliteit van uitkomst vraagt naast durf ook om mandaat en daadkracht op het juiste niveau. Als daarom de verkregen uitkomst niet erkent is of wordt door de opdrachtgever of hoogst leidinggevende dan is het risico serieus aanwezig dat kort cyclisch bijsturen moeizaam verloopt. Dit doet dan direct afbreuk aan het vertrouwen bij betrokkenen omdat echte resultaten uitblijven. Zorg dat iedereen goed begrijpt wat uitkomst daadwerkelijk betekent, hoe het zo smart mogelijk gemeten kan worden en dat iedereen zijn of haar verantwoordelijk heeft om bij te dragen. 

Vertrouwen: Bouw aan vertrouwen als structurele factor voor succes

Vertrouwen is het onzichtbare fundament onder iedere (internationale) samenwerking en/of partnerschap met private organisaties. Zonder vertrouwen is iedere afspraak over governance een papieren tijger en iedere sprintreview een toneelstuk. Dit wil je te allen tijde voorkomen, want ‘vertrouwen komt te voet, en gaat te paard’. Een breuk in het vertrouwen op internationaal niveau is vaak moeilijker te repareren omdat geografische afstanden dan een serieuze barrière vormen. Je hebt door deze afstand aanmerkelijk minder contactmomenten om (in)formeel met elkaar te spreken om nog maar te zwijgen over de mogelijkheid om iemand persoonlijk te kunnen spreken.

Tip: Investeren in relationele banden moet een duurzaam karakter hebben en uitgaan van oprechtheid en waardering voor elkaar en de wederzijdse belangen. Op verschillende manieren kan er uitvoering gegeven worden aan het opbouwen en versterken van de relationele binding, t.w.

  • Creëer structurele informele momenten in hybride multi-disciplinaire teams
  • Maak successen (openbaar) zichtbaar en vier ze collectief
  • Geef transparantie over knelpunten, inclusief dilemma’s, risico’s en onzekerheden

Erken verschillen, maar tracht met elkaar te werken aan een gezamenlijke identiteit. Een gedeelde missie of narratief (“Waarom doen we dit samen?”) helpt om voorbij individuele organisatie of nationale belangen te kijken en collectieve energie te mobiliseren bij eenieder.

Tot slot: wees realistisch én ambitieus

Strategische digitalisering binnen de publieke sector, zeker in internationale samenwerking, is géén kwestie van implementeren van een technologie. Het is een complex samenspel van politiek, cultuur, mensen, processen en – ja – ook wel technologie.

Het vraagt van jou als professional een scherp strategisch kompas, maar ook empathie, culturele sensitiviteit en een hoge mate van communicatieve intelligentie. Als je die combineert met een adaptieve veranderaanpak, stevige governance én aandacht voor de mensen achter de transformatie, dan kun je wél impact realiseren.

Digitalisering is geen doel op zich, maar een hefboom om juist verder te komen met het bereiken van de gezamenlijke doelstelling. Zorg daarom dat hij goed is afgesteld!

Bronnen:

Meer weten of sparren over een internationale digitaliseringstraject of andere uitdagingen die in relatie staan tot het blog of een van de eerdere blogs? 
Neem gerust contact met mij op via de e-mail of maak een verbinding via mijn LinkedIn profiel: Richard J. Raats RI CPM.

© 2025 Richard J. Raats

“Waarom het OSI-model?”

Na mijn recente blogs “Verantwoord datagebruik begint bij leiderschap: de noodzaak van governance in een data-gedreven wereld” en “Digitale Soevereiniteit in de Cloud: Hoe bestuurders de regie terugpakken!“, kreeg ik diverse vragen over mijn verwijzing naar het OSI-model als denkraam voor governance en leiderschap. Begrijpelijke vragen, want het model is oorspronkelijk ontworpen voor netwerkcommunicatie – niet voor organisatieontwikkeling, ethiek of beleidsvorming.

Toch blijkt het OSI-model bij nadere beschouwing juist bijzonder geschikt om hedendaagse digitale vraagstukken gestructureerd, integraal en bestuurlijk relevant te benaderen. In dit blog licht ik dat toe – en verbindt de abstracte lagen van technologie met de concrete verantwoordelijkheid van bestuurders en professionals. Aangevuld met de afbeeldingen moet het een goede uitleg geven.

1. Architectuur: het belang van ordening

Het OSI-model verdeelt digitale communicatie over zeven lagen: van fysieke verbindingen tot applicatiegebruik. Deze indeling dwingt tot systematisch nadenken over verantwoordelijkheden, risico’s en eigenaarschap – precies wat in veel datagedreven organisaties ontbreekt. Architectuurprincipes uit de NORA (Nederlandse Overheid Referentie Architectuur) en TOGAF 10 onderstrepen het belang van zo’n gelaagde benadering. Governance zonder structuur is immers stuurloos. In een wereld waarin data door meerdere handen, lagen en domeinen beweegt, is het OSI-model geen technische overkill, maar een manier om grip te krijgen op complexiteit.

2. Data: eigenaarschap kent lagen

In het datadomein draait alles om betrouwbaarheid, integriteit en traceerbaarheid. Het DAMA-DMBOK2-raamwerk maakt daarbij onderscheid tussen datakwaliteit, metadata, security, privacy en datagebruik – elk met andere actoren en risico’s. Het OSI-model helpt deze componenten logisch te positioneren, zonder ze te versimpelen tot één ‘databeleid’. Bestuurders die datagovernance serieus nemen, moeten dus niet alleen weten wat data is, maar waar het zich bevindt, hoe het beweegt, en wie erover beslist. De verschillende lagen maken dat helder zichtbaar.

3. Beveiliging: meer dan techniek

Cybersecurity wordt vaak technisch benaderd, maar raakt direct aan bestuurlijke verantwoordelijkheid. De recente handreiking van ENISA (2023) over overheidsclouds benadrukt dit: afhankelijkheden van buitenlandse infrastructuur, onvoldoende encryptie op sessieniveau en onvoldoende scheiding van bevoegdheden vormen fundamentele kwetsbaarheden. Met behulp van het OSI-model kunnen risico’s – van fysieke laag tot applicatielaag – inzichtelijk worden gemaakt én toegewezen aan de juiste actor. Daarmee wordt beveiliging geen ‘IT-feestje’, maar een strategisch governancevraagstuk op de bestuurstafel van organisaties.

4. Menselijk handelen: gedrag als 8e laag in het OSI-model

Een veelgehoorde grap onder securityprofessionals is dat er een “OSI-laag 8” bestaat: de mens. En die laag is verreweg de meest complexe. Bestuurders, gebruikers, beheerders – allemaal nemen zij dagelijks beslissingen die data beïnvloeden. Governance zonder gedragscomponent is hol. Het rapport Data-ethiek in de publieke sector van de WRR (2021) benadrukt het belang van publieke waarden, transparantie en menselijke maat. Deze waarden laten zich prima ‘plaatsen’ bovenop de technologische lagen van het OSI-model – als moreel kompas voor besluitvorming.

Conclusie: het OSI-model als governancekompas

Nee, het OSI-model is geen governancekader in klassieke zin. Maar het is wél een denkmodel dat verbinding legt tussen techniek, beleid en gedrag. Het helpt bestuurders en architecten om meerlaags te kijken, te sturen en verantwoordelijkheid te nemen – van fysieke infrastructuur tot menselijke besluitvorming. In een tijd waarin datagebruik steeds vaker verweven is met geopolitiek, ethiek en veiligheid, is zo’n denkkader geen luxe, maar noodzaak.

Soevereiniteit, vertrouwen en publieke waarden zijn geen losse beleidsdocumenten – ze moeten worden gebouwd, beheerd en beschermd, laag voor laag. Het OSI-model helpt ons om dat met samenhang en richting te doen.

Vraagstellingen voor organisaties

Ter ondersteuning van de vraagstukken over Verantwoord Datagebruik heb ik een vragenlijst opgesteld die helpt om het juiste gesprek te voeren in de organisatie op basis van het principe van het OSI-model. Deze mag vrij naar behoefte door u worden gebruikt binnen uw organisatie.

Bronnen

Nawoord & Vragen

Digitale (data- en organisatie) governance is geen statisch onderwerp. Het vraagt om continue reflectie, dialoog en gedeeld eigenaarschap. In dit blog heb ik mijn perspectief gedeeld op het gebruik van het OSI-model als denkkader voor datagedreven leiderschap en bestuurlijke verantwoordelijkheid.

Heeft u vragen over de toepassing binnen uw organisatie, wilt u een een dialoog voeren over de koppeling tussen bestuurlijke context, architectuur, ethiek en data, of ziet u kansen voor samenwerking? Ik nodig u van harte uit om het gesprek aan te gaan. Stel uw vraag, deel uw inzicht of start het gesprek. Want datagedreven leiderschap begint vooral met uiten van nieuwsgierigheid.

© 2025 R.J. Raats

Digitale soevereiniteit is essentieel voor publieke organisaties die regie willen houden over hun data, infrastructuur en systemen in een wereld vol cloudafhankelijkheden. Deze blog biedt bestuurders inzicht in hoe juridische waarborgen en een gelaagde architectuur — gebaseerd op het OSI-model — kunnen bijdragen aan structurele autonomie. Met aandacht voor wetgeving zoals de AVG, NIS2 en de EU Data Act, en praktische aanbevelingen voor beleid, contracten en regie, vormt dit stuk een strategische leidraad voor organisaties die soeverein willen digitaliseren.

De afhankelijkheid van buitenlandse technologiebedrijven is inmiddels een structureel risico geworden voor publieke organisaties en vitale sectoren. Cloud computing en hyperscalerdiensten bieden innovatie, flexibiliteit en schaalvoordelen, maar leggen de digitale controle en data-opslag buiten de directe invloedssfeer van de organisatie. In deze blog duiken we dieper in het belang van digitale soevereiniteit, en hoe bestuurders door middel van juridische waarborgen en gelaagde architectuur hun regie kunnen versterken.

Wat is digitale soevereiniteit precies?
Digitale soevereiniteit verwijst naar het vermogen van een organisatie of overheid om zelf controle uit te oefenen over haar digitale infrastructuur, data, applicaties en besluitvormingsprocessen. Dit omvat:

  • Technische soevereiniteit: Beheersbaarheid van systemen, data en toegang.
  • Juridische soevereiniteit: Bescherming van gegevens binnen de gewenste jurisdictie.
  • Operationele soevereiniteit: Vermogen om te functioneren of migreren zonder vendor lock-in.

Met de opkomst van hyperscalers zoals Amazon, Microsoft en Google — allen onderworpen aan extraterritoriale wetgeving zoals de US CLOUD Act — is de roep om controle en transparantie urgenter dan ooit.

De OSI-gelaagdheid als strategisch kader
Een effectieve manier om digitale soevereiniteit te benaderen is via het OSI-model (Open Systems Interconnection). Dit model biedt een gestructureerde kijk op de digitale infrastructuur in zeven lagen, van fysieke hardware tot applicatiesoftware. Iedere laag kent eigen risico’s én aangrijpingspunten voor beleidsmaatregelen.

OSI-laag Soevereine aandachtspunten:
7. Applicatie SaaS, API’s, datatoegang, open standaarden
6. Presentatie Encryptie, gegevensformaten, versleuteling
5. Sessie Identiteitsbeheer, federatieve IAM
4. Transport Netwerkbeveiliging, TLS, zero trust
3. Netwerk IP-routing, geografische segmentatie
2. Datalink Virtuele netwerken, segmentatie
1. Fysiek EU-datacenters, auditplichten

Door op elk niveau passende eisen te formuleren en maatregelen te treffen, ontstaat een robuuste, gelaagde bescherming tegen ongewenste toegang en afhankelijkheid.

Juridische waarborgen: Wetgeving als beschermlaag
Naast technische maatregelen is de juridische component essentieel. Bestuurders dienen op de hoogte te zijn van de relevante wet- en regelgeving:

  • AVG/GDPR: Regelt dataminimalisatie, expliciete toestemming en bewaartermijnen. Maar ook dataoverdracht buiten de EU.
  • NIS2-richtlijn: Verplicht vitale aanbieders om maatregelen te nemen op het gebied van beveiliging en continuïteit.
  • EU Data Act (2024): Stelt eisen aan interoperabiliteit, datasoevereiniteit en toegang door derden.
  • US CLOUD Act: Biedt Amerikaanse autoriteiten toegang tot data van Amerikaanse bedrijven, ook als deze buiten de VS zijn opgeslagen.
  • Wet open overheid (Woo): Versterkt de noodzaak voor transparantie in cloudcontracten en databeheer.

Een sleutel tot juridische soevereiniteit is het contractueel vastleggen van:

  • Dataopslag in de EU
  • Encryptiebeheer door de afnemer zelf
  • Exitstrategieën bij beëindiging van de dienst

Architectuurprincipes voor soevereiniteit
Vanuit een enterprise-architectuurperspectief is het noodzakelijk om soevereiniteit structureel te verankeren. Enkele concrete aanbevelingen:

1. Data-classificatie
Maak onderscheid tussen kritieke, gevoelige en reguliere data. Alleen niet-kritieke data mag naar publieke clouds zonder aanvullende waarborgen.

2. Cloud-neutraliteit
Ontwerp infrastructuren die niet afhankelijk zijn van één leverancier. Maak gebruik van containerisatie (zoals Kubernetes) en open standaarden.

3. Encryptie met sleutelbeheer
Zorg ervoor dat encryptiesleutels worden beheerd door de organisatie zelf, niet door de cloudaanbieder.

4. Federatief Identity & Access Management (IAM)
Beheer identiteiten onafhankelijk van de cloudaanbieder. Voorkom centralisatie van toegang.

5. Logging & auditability
Eis volledige transparantie in toegangslogboeken, inclusief wie wanneer bij data is geweest.

Strategische randvoorwaarden voor bestuurders
Voor bestuurders zijn er vijf strategische keuzes die de mate van soevereiniteit sterk beïnvloeden:

1. Stel duidelijke Cloud Policies op
Richt beleid in dat onderscheid maakt in wat wel of niet in de cloud mag — en onder welke voorwaarden.

2. Contracteer met soevereiniteitseisen
Neem exit-clausules, locatieverplichtingen en encryptiestandaarden op in alle cloudcontracten.

3. Investeer in regie-organisatie
Organiseer centrale governance rond cloudgebruik, dataopslag en naleving van juridische kaders.

4. Werk samen in coalities
Sluit aan bij initiatieven zoals GAIA-XECSO of nationale cloud coalities. Collectieve vraag creëert marktimpact.

5. Stimuleer Europese alternatieven
Verken de inzet van Europese cloudproviders met EU-jurisdictie.

Een visuele gelaagdheid
Onderstaande visualisatie helpt beleidsmakers en architecten om inzicht te krijgen in waar verantwoordelijkheden liggen, en op welke lagen acties vereist zijn om soevereiniteit af te dwingen.

Resumé: Van afhankelijkheid naar regie
Digitale soevereiniteit is geen absolute staat, maar een strategische ambitie. Door architectuur en juridische waarborgen hand in hand te laten gaan, ontstaat een digitale infrastructuur waarin publieke waarden leidend zijn, niet technologische afhankelijkheid. Voor bestuurders is het nu het moment om beleidskeuzes te maken die deze autonomie structureel verankeren — gelaagd, juridisch geborgd en toekomstgericht.

Bronnen:

  • Europese Commissie, Data Act (2024): https://eur-lex.europa.eu
  • Autoriteit Persoonsgegevens: Cloud-richtlijnen en data-overdracht
  • ENISA: Guidelines for Secure Cloud Adoption
  • GAIA-X beleidskaders: https://gaia-x.eu
  • NIS2 Directive documentatie: Europese Raad, 2023

© 2025 R.J. Raats

Van visie naar realisatie: vijf tips voor strategische digitalisering in de (internationale) publieke sector.

Strategische digitalisering in de (internationale) publieke sector vraagt meer dan technologie: het draait om governance, verandervermogen en mensgericht leiderschap. In mijn nieuwste blog deel ik vijf tips voor succesvolle samenwerking over grenzen heen, met oog voor impact, vertrouwen en cultuur. #digitalisering #overheid #samenwerking #leiderschap #transformatie

De publieke sector heeft in de afgelopen twee decennia een indrukwekkende digitale transformatie doorgemaakt. Toch is de implementatie van strategische digitaliseringstrajecten, zeker binnen internationale contexten, zelden een rechtlijnig proces. De complexiteit zit niet alleen in technologie, maar vooral in governance, verandermanagement en het menselijke aspect.

Wanneer meerdere internationale organisaties betrokken zijn en de diversiteit van culturele normen en waarden groot is, neemt de mate van coördinatie, afstemming en diplomatie exponentieel toe. In dit blog geef ik vijf tips voor professionals die strategische digitaliseringsprogramma’s binnen de (internationale) publieke sector met partners (willen) realiseren.

Internationale samenwerking is voor sommigen een ‘ver-van-je-bedshow’, maar de wereld wordt voor velen in rap tempo steeds kleiner. Nieuwe verbanden en samenwerkingsvormen dienen zich aan, terwijl bestaande allianties onder druk staan. Zonder de gehele wereldproblematiek te bespreken, richt ik in dit blog de focus op vaak onderbelichte succesfactoren van internationale samenwerking: governance, people- en changemanagement.

1. Governance: Begin met robuuste, afgestemde en gedeelde governance — en houd die levend in alle geledingen

Voor internationale samenwerkingen is heldere governance essentieel. Het ondubbelzinnig vastleggen van de organisatiestructuur van een project of programma, inclusief de taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden (TBV’s), biedt duidelijkheid en stimuleert een professionele houding bij alle betrokkenen. Hierbij moet rekening worden gehouden met het feit dat verschillende landen en organisaties hun eigen structuren, belangen en wettelijke kaders meebrengen. Wat “transparantie” in Nederland betekent, kan elders een geheel andere betekenis hebben.

Het verdient aanbeveling om vóór de feitelijke start van een traject een gezamenlijk raamwerk voor governance te ontwikkelen en in de breedte deze te accepteren en implementeren.

Tip: Zorg dat het raamwerk de volgende facetten expliciet maakt:

  • Welke formele rollen zijn er, met welk mandaat?
  • Welke besluitvormingsstructuren zijn van toepassing op welke niveaus?
  • Wie is waarvoor verantwoordelijk (koppeling mens/rol)?
  • Welke escalatieniveaus en -procedures gelden bij (potentiële) conflicten?
  • Welke (inter)nationale wet- en regelgeving is leidend bij interoperabiliteits-, veiligheids- of privacyvraagstukken (zoals GDPR, NIS2)?

Governance is geen statisch document, maar een levend geheel. Plan daarom periodiek – bij faseovergangen of het bereiken van mijlpalen – herijkingsmomenten in om de actualiteit en werking in de praktijk te toetsen. Gebruik een formele wijzigingsprocedure voor significante aanpassingen, bijvoorbeeld bij veranderingen in organisatiestructuren of mandaten. Kleinere wijzigingen, zoals personele wisselingen, kunnen via een vereenvoudigde, schriftelijke meldingsprocedure worden afgehandeld.

2. Verandermanagement is meer dan een communicatieplan

Een van de grootste valkuilen in digitaliseringstrajecten is het reduceren van verandermanagement tot louter communicatieactiviteiten. Enkel informeren via eenvoudige updates is niet voldoende. Internationaal werken betekent omgaan met verschillende veranderparadigma’s: waar de ene organisatie agile denkt, is de andere nog hiërarchisch ingericht. Dit vraagt om verdieping en dialoog.

Tip: Gebruik een adaptieve veranderaanpak, gecombineerd met culturele sensitiviteit en empathie. Stel per organisatie of locatie een lokale verandermanager aan die zowel de lokale cultuur begrijpt als de taal spreekt. Een internationale digitale transformatie vereist vaardigheden die zelden standaard aanwezig zijn bij professionals. De kans krijgen om te leren werken in een internationale context is een waardevolle ervaring.

Investeer ook in het creëren van eigenaarschap op alle lagen binnen de deelnemende organisaties. Als mensen invloed ervaren en mogen meedenken over de uitvoering van veranderingen, neemt weerstand af. Zelfs als er uiteindelijk andere besluiten worden genomen, ontstaat er meer draagvlak. Samen werken aan samenwerking is hierbij essentieel.

3. Peoplemanagement verdient net zoveel aandacht als technologische innovatie

Digitaliseringstrajecten worden te vaak benaderd als technologische projecten, terwijl ze in essentie sociale verandertrajecten zijn. Bij internationale samenwerking kunnen uiteenlopende werkwijzen, communicatiestijlen en verwachtingen botsen. Wanneer deze verschillen worden genegeerd, ontstaan frustraties en kan samenwerking stagneren.

Tip: Investeer bewust in begeleiding van medewerkers via trainingen, coaching en interculturele sessies. Gebruik teamontwikkelingsmodellen zoals Tuckman voor het opbouwen van effectieve teams. Duidelijke structuren en afspraken bieden houvast in onzekere fasen.

Psychologische veiligheid is cruciaal. Medewerkers moeten zich vrij voelen om zich uit te spreken over situaties in het traject, de organisatie of samenwerkingsverbanden. Dit geldt zowel fysiek als digitaal. Het creëren van een veilige werkomgeving is een collectieve verantwoordelijkheid. Bestuurlijke sensitiviteit en persoonlijke empathie zijn hierbij onmisbaar.

Tip: Benoem expliciete rollen gericht op peoplemanagement, zoals coachende leiders of vertrouwenspersonen. Deze kunnen over organisaties heen worden verbonden. Het succes van digitalisering hangt af van de mate waarin mensen de verandering of veranderingen omarmen.

Organiseer ook sociale onlinebijeenkomsten waarin teamleden informele verbinding kunnen maken. Het delen van culturele trots of tradities versterkt wederzijds begrip. Deelname aan digitale bijeenkomsten is niet vrijblijvend; actieve participatie is essentieel voor effectieve samenwerking. Internationale verschillen in vergadercultuur maken het belangrijk om vooraf duidelijke afspraken te maken en die periodiek te herzien.

4. Werk programmatisch, maar stuur ook op impact — niet alleen op opleveringen

Strategische digitalisering vraagt om een programmatische aanpak: gefaseerd, doelgericht en met ruimte voor iteratie. In een internationale context loert het gevaar van bureaucratisering, met focus op output en planning in plaats van impact.

Tip: Richt het programma vanaf het begin op maatschappelijke en bestuurlijke impact. Dat geeft motivatie, richting en versterkt de zakelijke rechtvaardiging (business case). Output is niet hetzelfde als outcome: een functionerende app is geen succes als niemand hem gebruikt.

Gebruik adaptieve outcome-indicatoren. Dat vergt durf, mandaat en stuurkracht. Als uitkomsten niet erkend worden door opdrachtgevers, dreigt bijsturing te stokken. Zorg daarom dat iedereen weet wat ‘outcome’ inhoudt, hoe het gemeten wordt en wat ieders rol daarin is.

Een sterke programma- of projectstructuur vormt de basis voor succesvolle internationale samenwerking. Ze biedt ruimte voor grensoverschrijdende dienstverlening, samenwerking over tijdzones heen en culturele uitwisseling. Verbeterde gegevensinteroperabiliteit versnelt processen en versterkt publieke dienstverlening. Daarmee groeit ook het vertrouwen in de digitale overheid.

5. Bouw aan vertrouwen als structurele succesfactor

Vertrouwen is het onzichtbare fundament onder iedere (internationale) samenwerking. Zonder vertrouwen zijn governance-afspraken betekenisloos en worden projectbijeenkomsten rituele dansen. Een breuk in vertrouwen is, zeker op afstand, moeilijk te herstellen.

Tip: Investeer structureel in relationele binding, met oprechte aandacht en waardering voor elkaars belangen. Denk aan:

  • Vaste informele momenten in hybride teams
  • Collectief vieren van successen
  • Transparantie over knelpunten, dilemma’s en onzekerheden

Erken verschillen, maar werk actief aan een gedeelde identiteit. Een gezamenlijke missie of narratief – “waarom doen we dit samen?” – helpt om boven individuele of nationale belangen uit te stijgen.

Tot slot: wees realistisch én ambitieus

Strategische digitalisering binnen de publieke sector, zeker in internationale samenwerking, is géén kwestie van enkel technologie implementeren. Het is een complex samenspel van politiek, cultuur, mensen, processen en technologie.

Het vraagt van jou als professional een scherp strategisch kompas, empathie, culturele sensitiviteit en communicatieve intelligentie. Als je die combineert met een adaptieve veranderaanpak, stevige governance en aandacht voor de mensen achter de transformatie, realiseer je echte impact.

Digitalisering is geen doel op zich, maar kan functioneren als een stevige strategische hefboom. Zorg dat deze dan wel perfect is afgesteld!

© 2025 R.J. Raats

Hoe coaching, mentorschap en intergenerationele samenwerking de diversiteit kan versterken!

In mijn vorige blog, Diversiteit is durven afzien van verschillen, besprak ik hoe diversiteit niet draait om het benadrukken van verschillen, maar om het creëren van verbinding. De volgende stap is om te kijken hoe we diversiteit in organisaties actief kunnen stimuleren. Een inclusieve werkomgeving ontstaat niet vanzelf – het vraagt om bewuste keuzes en structurele ondersteuning. Coaching, mentorschap en buddy-programmas zijn krachtige instrumenten om diversiteit te versterken en barrières te doorbreken.

Diversiteit als kracht in organisaties

Iedereen brengt unieke talenten, ervaringen en perspectieven mee. Diversiteit leidt tot betere besluitvorming, innovatie en een sterkere samenwerking. Maar hoe zorgen we ervoor dat medewerkers zich écht gehoord en gewaardeerd voelen? Dat kan alleen door een werkomgeving te creëren waarin iedereen zich veilig en ondersteund voelt. Dit vraagt om actief leiderschap, open communicatie en een bedrijfscultuur waarin verschillen worden omarmd en gewaardeerd.

De kracht van coaching en mentorschap

Om diversiteit te laten floreren, moeten we de menselijke factor niet uit het oog verliezen. Coaching en mentorschap helpen medewerkers niet alleen om hun vaardigheden te ontwikkelen, maar bieden ook een structuur waarin wederzijds begrip en groei centraal staan. Door een buddy-programma op te zetten, waarin medewerkers met verschillende achtergronden aan elkaar worden gekoppeld, stimuleren we samenwerking en respect. Een goed mentorprogramma draagt bij aan het versterken van individuele competenties, zelfvertrouwen en carrièreontwikkeling. Door medewerkers actief te begeleiden in hun groei, helpen organisaties niet alleen hun talenten optimaal te benutten, maar bouwen ze ook aan een inclusieve en veerkrachtige bedrijfscultuur.

De bundeling van ervaring en vernieuwing

Een van de krachtigste vormen van diversiteit is de samenwerking tussen seniore en juniore medewerkers. Waar ervaren professionals beschikken over diepgaande kennis, strategisch inzicht en zakelijke wijsheid, brengen jongere medewerkers frisse perspectieven, digitale vaardigheden en innovatieve ideeën. Door deze generaties bewust met elkaar te verbinden, ontstaat een dynamische werkomgeving waarin ervaringskennis en innovatie hand in hand gaan.

Een goed opgezet mentorprogramma biedt junior medewerkers de kans om sneller te groeien en te leren van de praktijkervaring van senior collega’s, terwijl senior medewerkers op hun beurt profiteren van nieuwe inzichten en een frisse kijk op veranderende markten en technologieën. Dit versterkt niet alleen de samenwerking, maar draagt ook bij aan duurzame kennisoverdracht binnen de organisatie. Intergenerationele samenwerking bevordert bovendien de continuïteit van organisaties, doordat waardevolle kennis en ervaring niet verloren gaan, maar juist op een gestructureerde manier worden doorgegeven.

Waarom coaching en buddy-programma’s echt werken

Gelijke kansen voor iedereen – Iedereen krijgt de kans om zich professioneel en persoonlijk te ontwikkelen.
Meer inclusie en samenwerking – Collega’s leren elkaar beter kennen, waardoor vooroordelen verminderen.
Sterkere teams en betere prestaties – Diversiteit wordt een motor voor creativiteit en innovatie.
Veilige en ondersteunende werkomgeving – Medewerkers voelen zich gewaardeerd en gesteund.
Meer werkplezier en betrokkenheid – Een inclusieve cultuur zorgt voor meer motivatie en samenwerking.
Optimale kennisoverdracht – De samenwerking tussen junior en senior medewerkers zorgt voor een rijke leeromgeving waarin ervaring en vernieuwing samenkomen.
Een toekomstbestendige organisatie – Door generaties met elkaar te verbinden, wordt de continuïteit van de organisatie versterkt en kennis effectief overgedragen.

Praktische toepassing: Het Buddy-Model

Een buddy-programma biedt een laagdrempelige manier om medewerkers met elkaar te verbinden:

Mentor-buddy: Een ervaren medewerker helpt een collega groeien in zijn of haar carrière.

Culturele buddy: Medewerkers met verschillende achtergronden delen ervaringen en leren van elkaars perspectieven.

Carrièrebuddy: Medewerkers ondersteunen elkaar bij professionele ontwikkeling en groei.

Generatiebuddy: Juniore en seniore medewerkers worden aan elkaar gekoppeld voor wederzijdse kennisuitwisseling en begeleiding.

Door coaching, mentorschap en intergenerationele samenwerking bewust in te zetten, bouwen we samen aan een organisatie waarin verschillen niet verdelen, maar juist verbinden. Zo zetten we een nieuwe stap richting een inclusieve en toekomstbestendige werkomgeving waarin iedereen zich optimaal kan ontwikkelen en bijdragen aan het succes van de organisatie.

Uw kans om deel te nemen als coachee…

Speciaal voor geïnteresseerde lezers bied ik de mogelijkheid aan voor twee mensen om als coachee deel te nemen aan een coachingtraject. Het bestaat uit acht coachinggesprekken plus een evaluatiegesprek tijdens de formele opleiding voor coach voor directeuren bij InterCoach (Rijksorganisatie Ontwikkeling, Digitalisering en Innovatie). Indien u interesse heeft dan kunt u zich melden via richard@raats.nl. Schrijf een korte motivatie waarom u wenst deel te nemen en probeer voor uzelf een coaching vraag te formuleren. Inschrijvingen dienen uiterlijk 1 april 2025 binnen te zijn. Selectie voor deelname vindt plaats op basis van uw persoonlijke motivatie en uw coachingvraagstuk. De definitieve toewijzing van een coach binnen het opleidingstraject gebeurt door de organisatie. Kijk voor meer informatie zeker even op de website van InterCoach. Of beluister een van podcasts.

Van welke groep(en) maak jij onderdeel uit? Het is een van de cruciale vragen wanneer we onderzoek doen naar diversiteit. Zeker in de Westerse wereld zijn we sterk geneigd om mensen in standaard hokjes te plaatsen om vergelijkingen te kunnen maken. Vanuit studie, ervaring en onderzoek ben ik er allang achter dat diversiteit in vele facetten niet leidt tot een “eenheidsworst” die iedereen smaakt. Met andere woorden: het is onmogelijk om het voor iedereen goed te doen bij het vaststellen van feiten, laat staan bij het trekken van integrale conclusies over maatschappelijke problematiek. In dit blog tracht ik dieper in te gaan op de verschillende perspectieven op normen en waarden binnen de culturele diversiteit in Nederland.

De rol van veiligheid en vertrouwen in diversiteit

Recentelijk woonde ik een bijeenkomst bij waarin uitgebreid werd gesproken over hoe een werkomgeving zodanig ingericht kan worden dat iedereen, ongeacht achtergrond of persoonlijke overtuigingen, zich veilig en vertrouwd voelt. Een van de belangrijkste inzichten die ik tijdens deze bijeenkomst opdeed, was dat niemand exact hetzelfde is, voelt of zelfs kan voelen. Gelukkig maar, want de erkenning dat ieder mens een individu is en zich als zodanig mag gedragen, vormt een essentieel fundament van onze samenleving.

Wanneer we kijken naar de kern van dit blog – veiligheid en vertrouwen – en de onderwerpen waar ik onderzoek naar doe, zoals diversiteit in culturele waarden en groepsdynamiek in relatie tot individueel gedrag, komen we al snel bij de complexiteit van het ‘samen leven’ in een Westerse samenleving. Om een onderzoek academisch te onderbouwen, moeten serieuze kaders worden gehanteerd met betrekking tot format, indeling en randvoorwaarden om tot interpreteerbare informatie te komen. Dit is echter een uitdaging, omdat ik, net als velen in dit onderzoeksveld, stuit op ethische dilemma’s die nieuwe vraagstukken oproepen.

Hokjes denken versus individuele benadering

De onderzoeksvragen die ik mijzelf heb gesteld, kunnen zonder “inzet van de hokjesgeest” nauwelijks worden beantwoord. Hier ligt echter mijn dilemma: ik wil géén beoordeling op basis van groepsindeling, maar wél de integrale problematiek blootleggen, zodat deze vanuit een individueel perspectief kan worden opgelost. Zou het überhaupt mogelijk zijn om maatschappelijke problematiek, zoals polarisatie, op een meer individuele manier aan te pakken?

Deze ogenschijnlijk eenvoudige vraag blijkt complex. Dit komt omdat we, om tot een goed begrip van diversiteit te komen, niet alleen moeten kijken naar de samenleving als geheel, maar ook naar de intrinsieke waarden van de mens. Denk aan genetische factoren, opvoeding (of het gebrek daaraan) en genoten opleiding(en), die gezamenlijk bijdragen aan iemands persoonlijke referentiekader. En dat is nog zonder de invloed van culturele en religieuze normen en waarden in beschouwing te nemen.

Identiteit en de veelheid aan rollen

De cruciale vraag – “Van welke groep(en) maak jij onderdeel uit?” – vormt de kern van het denken over diversiteit. Ik neem mijzelf als voorbeeld: als witte man van 58 jaar ben ik vader van vier kinderen, opa van drie kleinkinderen, partner van een geweldige vrouw, zoon van een lieve moeder, oudere broer van een zusje en een broertje. Daarnaast ben ik gepassioneerd scheidsrechter, gedreven werknemer, enthousiaste ondernemer en betrokken mantelzorger.

Op basis van deze opsomming behoor ik tot tal van groepen: vaders, opa’s, scheidsrechters, werknemers, ondernemers, senioren (55+), mantelzorgers, enzovoorts. Als we daar politieke of religieuze oriëntaties aan toevoegen, wordt het nog complexer. Maar is de mening van de groep altijd mijn mening? Kan ik mij als individu wel volledig identificeren met de denkbeelden van de ene groep waarin ik mij bevind, terwijl ik tegelijkertijd andere perspectieven huldig binnen een andere groep?

Als je hier lang over nadenkt, zul je merken dat dit leidt tot een identiteitsdilemma. Het probleem ligt in de manier waarop onze samenleving is ingericht: we leren al van jongs af aan in hokjes te denken. Dit biedt houvast, maar beperkt ons tegelijkertijd in onze visie op diversiteit.

De paradox van diversiteit: zichtbaar versus onzichtbaar

Echte inclusiviteit zou betekenen dat we voorbij de uiterlijke verschillen kijken. Kleurenblind zijn in de zin dat we iemands huidskleur, geslacht of afkomst niet als bepalend zien voor zijn of haar waarde in de samenleving, blijkt echter een utopie. We leven immers in een wereld waar discriminatie, vooroordelen en stereotypen nog steeds een grote rol spelen. Maar als we te veel nadruk leggen op deze verschillen, voeden we indirect de polarisatie die we juist willen tegengaan. Deze paradox is zichtbaar in tal van maatschappelijke discussies: van quota voor diversiteit op de werkvloer tot debatten over culturele toe-eigening. Waar ligt de balans tussen erkennen van verschillen en streven naar een gezamenlijke identiteit? En in hoeverre dragen deze initiatieven werkelijk bij aan een inclusieve samenleving?

Een nieuw perspectief op diversiteit

Wat betekent het dan om diversiteit écht te omarmen? Het vereist een fundamentele verandering in hoe we naar mensen kijken. In plaats van te focussen op de verschillen die ons verdelen, zouden we moeten kijken naar de menselijke gedeelde ervaring. Veiligheid en vertrouwen in een werkomgeving of samenleving worden niet bereikt door rigide categorieën, maar door een diepgeworteld respect voor het individu. Om dit te bereiken, moeten we ons bewust worden van onze eigen vooroordelen en de structuren die deze in stand houden. Dit begint bij het onderwijs: minder nadruk op indelingen, meer op gedeelde waarden en menselijkheid. Het vereist ook een andere benadering in beleidsvorming: minder statistieken en doelgroepen, meer maatwerk en erkenning van individuele behoeften.

Conclusie: diversiteit zonder verdeeldheid

Welke conclusies ik uiteindelijk uit mijn onderzoek kan en mag trekken, zal de tijd leren. Eén ding is echter al duidelijk: een veilige en vertrouwde werkomgeving en samenleving kan alleen worden bereikt als we de mens als individu centraal stellen. Groepsindelingen en de daarmee gepaard gaande groepsbeoordelingen dragen bij aan polarisatie, terwijl een focus op de individuele ervaring juist kan helpen om bruggen te slaan. Diversiteit is geen kwestie van verschillen benadrukken, maar van het durven loslaten van die verschillen als bepalende factor. Want pas wanneer we voorbij de labels kijken, ontstaat er ruimte voor echte verbinding.


Referenties / Onderbouwingen

Mijn tekst over diversiteit en het vermijden van hokjesdenken wordt ondersteund door diverse academische onderzoeken en literatuur. Hieronder worden enkele relevante studies en bevindingen besproken die de kernpunten van mijn betoog onderbouwen.

Diversiteit en Sociale Cohesie

Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) heeft in de verkenning “Samen verschillend” (2024) uitgebreid onderzoek gedaan naar de relatie tussen diversiteit en sociale cohesie in Nederland. Deze studie analyseerde ongeveer 140 wetenschappelijke onderzoeken en voerde een eigen empirisch onderzoek uit in 11.000 Nederlandse buurten over de periode 2012-2020. De bevindingen suggereren dat in buurten met een hoge mate van etnische diversiteit de sociale cohesie soms onder druk kan staan, maar dat dit sterk afhankelijk is van contextuele factoren en niet louter aan diversiteit zelf kan worden toegeschreven. (Link naar SCP)

Polarisatie en Groepsdynamiek

In het rapport “Theorieën en aanpakken van polarisatie” (2018) van het Kennisplatform Integratie & Samenleving (KIS) wordt polarisatie gedefinieerd als “de verscherping van tegenstellingen tussen groepen in de samenleving die kan resulteren in spanningen en segregatie”. Het rapport benadrukt dat polarisatie niet alleen ontstaat door verschillen tussen groepen, maar ook door de manier waarop deze verschillen worden benaderd en besproken in de samenleving. Een focus op individuele benaderingen en het vermijden van stereotype groepsindelingen kan bijdragen aan het verminderen van polarisatie. (Link naar KIS)

Individuele Benadering en Inclusie

Het essay “Inclusie en diversiteit: Wat, waarom en hoe?” van Movisie (2021) benadrukt het belang van een inclusieve benadering die verder gaat dan het simpelweg categoriseren van individuen op basis van groepskenmerken. Het essay stelt dat echte inclusie wordt bereikt door aandacht te hebben voor individuele verschillen en het creëren van een omgeving waarin iedereen zich gewaardeerd en gerespecteerd voelt, ongeacht achtergrond. (Link naar Movisie)

Stereotypering en Beeldvorming

Onderzoekers van de Universiteit Utrecht hebben een factsheet gepubliceerd over stereotype beeldvorming bij verschillende groepen. Deze factsheet toont aan dat er significante verschillen bestaan in hoe groepen worden waargenomen binnen organisaties en de bredere samenleving. Het doorbreken van deze stereotypen door een focus op individuele kwaliteiten en het vermijden van hokjesdenken kan bijdragen aan een inclusievere omgeving. (Link naar Nederlandse Inclusiviteitsmonitor)

Etnische Diversiteit en Sociaal Vertrouwen

Een studie uitgevoerd door het SCP analyseerde gegevens van 61.127 mensen in meer dan 11.000 Nederlandse buurten over de periode 2012-2020. De resultaten toonden aan dat etnische diversiteit in sommige gevallen geassocieerd is met lager sociaal vertrouwen, maar dat deze relatie complex is en beïnvloed wordt door factoren zoals de frequentie en kwaliteit van interpersoonlijk contact. Dit suggereert dat het bevorderen van positieve individuele interacties essentieel is voor het versterken van sociaal vertrouwen in diverse gemeenschappen. (Link naar SCP)

Conclusie

De besproken literatuur ondersteunt de stelling dat het vermijden van rigide groepsindelingen en het omarmen van een individuele benadering cruciaal zijn voor het bevorderen van sociale cohesie en het verminderen van polarisatie. Door aandacht te hebben voor persoonlijke ervaringen en kwaliteiten, en door stereotypen en hokjesdenken te vermijden, kan een inclusievere en meer harmonieuze samenleving worden gerealiseerd.

In het kader van zelfreflectie en delen van kennis en ervaringen schrijf ik deze keer een blog over de kracht van het bundelen van culturele normen en waarden tussen de Nederlandse Cariben en Europees Nederland. Recentelijk heeft mijn collega Martijn Hartog van I-Interim Rijk (onderdeel van Rijksorganisatie Ontwikkeling, Digitalisering en Innovatie (ODI) van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) – momenteel werkzaam op Saba – tijdens een webinar uitgebreid uitleg gegeven aan het belang van begrip voor culturele verschillen in ons dagelijks werk. Het heeft mij zeer zeker geïnspireerd om ook vanuit mijn dagelijkse praktijk op en voor Curaçao mijn ervaringen met jullie te delen. Het is een waar genoegen, en soms ook een flinke uitdaging, om projecten te doen die een significante bijdrage leveren aan innovatie en het welzijn op Curaçao. De ontwikkeling van begrip en respect voor de wederzijdse culturen geeft je groei als mens en professional, waarbij voorop staat dat de projecten een belangrijke bijdrage leveren aan het maatschappelijk belang van de Nederlandse Cariben in het algemeen en voor mij op Curaçao in het bijzonder.

Samenwerking binnen culturele normen en waarden.

De samenwerking tussen de Nederlandse Cariben en Europees Nederland vormt een uniek samenspel van culturen. Hoewel de verschillen in normen, waarden en tradities vaak benadrukt worden, ligt de ware kracht in de bundeling van deze diversiteit. Door de positieve aspecten van beide culturen te omarmen, ontstaat er een dynamische wisselwerking die niet alleen de betrokken gemeenschappen, maar ook bedrijven, overheden en individuen ten goede komt.

In dit blog verkennen we hoe de combinatie van de gemeenschapsgerichte warmte van de Cariben en de doelgerichte efficiëntie van Europees Nederland een krachtige basis vormt voor groei en ontwikkeling. Door te focussen op respect, wederzijds begrip en complementariteit kunnen deze culturele verschillen worden benut als een bron van kracht en inspiratie.

1. De kern van culturele normen en waarden

Culturele normen en waarden zijn de fundamenten van een samenleving. Ze bepalen hoe mensen met elkaar omgaan, wat ze belangrijk vinden en hoe ze betekenis geven aan hun leven.

De Nederlandse Cariben: Gemeenschapszin en traditie

De cultuur van de Nederlandse Cariben wordt gekenmerkt door een diepe verbondenheid met familie, gemeenschap en tradities. Relaties staan centraal, en er wordt veel waarde gehecht aan wederzijds respect, beleefdheid en harmonie. Dit komt tot uiting in de warme gastvrijheid, de nadruk op sociale interacties en het respect voor oudere generaties.

Europees Nederland: Efficiëntie en gelijkheid

In Europees Nederland ligt de nadruk op doelgerichtheid, gelijkheid en persoonlijke autonomie. De directe communicatiestijl, de sterke focus op punctualiteit en een vlakke hiërarchie zijn typische kenmerken. Dit creëert een cultuur waarin eerlijkheid en pragmatisme hoog in het vaandel staan.

De kracht van de combinatie

Wanneer deze normen en waarden samenkomen, kunnen ze elkaar versterken. De gemeenschapszin van de Cariben kan de nadruk op persoonlijke prestaties in Nederland aanvullen, terwijl de Nederlandse efficiëntie en structuur waardevolle hulpmiddelen bieden voor de Caribische aanpak. Het is deze balans die de kracht van interculturele samenwerking benadrukt.

2. Positieve verschillen benutten in samenwerking

Het samenbrengen van de Nederlandse en Caribische culturele waarden kan leiden tot creatieve oplossingen, innovatie en een bredere blik op uitdagingen. Om deze potentie te benutten, is het belangrijk om de positieve verschillen te herkennen en waarderen.

Directheid versus indirectheid in communicatie

Nederlanders staan bekend om hun directe communicatiestijl, terwijl op de Cariben een meer diplomatieke, indirecte benadering gebruikelijk is. Hoewel dit soms kan leiden tot misverstanden, biedt het ook kansen om effectieve communicatiemiddelen te ontwikkelen.

Voordelen van de combinatie:

• De Nederlandse directheid zorgt voor duidelijke afspraken en transparantie.

• De Caribische indirectheid bevordert harmonie en respect in de samenwerking.

Door deze stijlen samen te brengen, ontstaat er een communicatiemodel waarin zowel duidelijkheid als gevoeligheid centraal staan.

Gemeenschapsgerichtheid versus individualisme

De Caribische nadruk op familie en gemeenschap contrasteert met het Nederlandse individualisme. Beide benaderingen hebben hun eigen waarde, en wanneer ze samen worden toegepast, ontstaat er een krachtige synergie.

Praktijkvoorbeeld:

Bij projecten op de Cariben kunnen Nederlandse partners leren hoe belangrijk het is om tijd te investeren in het opbouwen van persoonlijke relaties, terwijl Caribische partners kunnen profiteren van de gestructureerde en onafhankelijke aanpak van hun Nederlandse collega’s.

3. De kracht van gedeelde geschiedenis

De gedeelde geschiedenis tussen de Nederlandse Cariben en Nederland is complex en veelzijdig. Hoewel er onmiskenbaar uitdagingen en pijnlijke momenten zijn geweest, biedt deze geschiedenis ook een basis voor wederzijdse verbondenheid en samenwerking.

Een platform voor dialoog

Door open en eerlijk in gesprek te gaan over het gezamenlijke verleden, kunnen de twee culturen leren van elkaars ervaringen. Dit biedt een kans om elkaar beter te begrijpen en een gezamenlijke toekomst op te bouwen die gebaseerd is op wederzijds respect.

Tradities en feestdagen als bindmiddel

De Nederlandse Cariben en Nederland delen culturele elementen zoals feestdagen, muziek en kunstvormen. Denk aan de viering van Koningsdag op Curaçao of de invloed van Caribische muziek in Nederland. Deze gedeelde tradities kunnen dienen als een brug tussen de twee culturen.

4. Diversiteit in leiderschap en besluitvorming

Een van de belangrijkste gebieden waarin de bundeling van normen en waarden een verschil kan maken, is leiderschap en besluitvorming. De Nederlandse Cariben en Nederland hebben elk hun eigen benadering, maar samen kunnen ze een inclusieve en effectieve leiderschapsstijl ontwikkelen.

Hiërarchie versus gelijkheid

Op de Cariben wordt vaak waarde gehecht aan een duidelijke hiërarchie en respect voor autoriteit. In Nederland is leiderschap meer gelijkwaardig, en worden teamleden aangemoedigd om bij te dragen aan besluitvorming.

Een gecombineerde aanpak:

• Respecteer de behoefte aan hiërarchie waar dat nodig is, terwijl je ruimte biedt voor inspraak en samenwerking.

• Moedig leiders aan om de culturele diversiteit van hun team te omarmen en te benutten.

Voorbeeld: Leiderschap in de toerismesector

De toerismesector op Curaçao laat zien hoe leiderschap kan profiteren van de combinatie van Caribische gastvrijheid en Nederlandse efficiëntie. Door gebruik te maken van het beste van beide culturen, kunnen bedrijven een unieke ervaring bieden aan bezoekers.

5. Innovatie door culturele diversiteit

Diversiteit is een krachtig instrument voor innovatie. Wanneer mensen met verschillende achtergronden samenwerken, brengen ze unieke perspectieven en ideeën in. Dit geldt zeker voor de samenwerking tussen de Nederlandse Cariben en Nederland.

Creativiteit door verschillende perspectieven

Caribische creativiteit en flair kunnen Nederlandse zakelijke processen verrijken, terwijl de gestructureerde aanpak van Nederlanders de Caribische ideeën praktisch uitvoerbaar maakt. Dit samenspel leidt tot innovatie die anders misschien niet mogelijk zou zijn.

Praktijkvoorbeeld:

In de culturele sector hebben samenwerkingen tussen Caribische kunstenaars en Nederlandse instellingen geleid tot unieke kunstwerken en projecten die de kracht van beide culturen combineren.

6. Educatie en kennisuitwisseling als sleutel tot succes

Onderwijs en kennisdeling vormen de ruggengraat van interculturele samenwerking. Door te investeren in educatie en uitwisselingsprogramma’s, kunnen beide regio’s leren van elkaars sterke punten.

Uitwisselingsprogramma’s

Uitwisselingsprogramma’s tussen universiteiten en scholen in Nederland en de Cariben hebben al geleid tot een grotere wederzijdse waardering en begrip. Deze programma’s helpen studenten om elkaars culturen te leren kennen en te waarderen.

Workshops en trainingen

Bedrijven en overheden kunnen profiteren van workshops die gericht zijn op interculturele communicatie en samenwerking. Deze trainingen helpen medewerkers om de verschillen en overeenkomsten tussen de twee culturen beter te begrijpen en benutten.

7. Het belang van wederzijds respect en empathie

Wederzijds respect en empathie vormen de kern van elke succesvolle interculturele samenwerking. Door te begrijpen waar de ander vandaan komt en te erkennen dat elke cultuur unieke waarden heeft, kunnen sterke banden worden gesmeed.

Praktische stappen voor respectvolle samenwerking:

• Investeer tijd in het leren kennen van de cultuur van je partner.

• Toon oprechte interesse in tradities, gewoonten en persoonlijke verhalen.

• Wees geduldig en flexibel in je benadering.

8. Inspirerende voorbeelden van samenwerking

Er zijn talloze voorbeelden van succesvolle samenwerkingen tussen de Nederlandse Cariben en Nederland. Van culturele evenementen tot zakelijke projecten, deze samenwerkingen laten zien hoe krachtig de combinatie van beide culturen kan zijn.

Case study: Carnaval en culturele uitwisseling

Carnaval, een van de meest geliefde tradities op de Nederlandse Cariben, heeft zijn weg gevonden naar Nederland. Door samen te werken aan de organisatie van deze evenementen, delen beide regio’s hun unieke culturele expressies met een breder publiek.

Case study: Duurzame energieprojecten

In de energietransitie hebben Nederland en de Cariben samengewerkt aan duurzame energieprojecten. Nederlandse technologie en expertise worden gecombineerd met de lokale kennis en behoefte aan milieuvriendelijke oplossingen.

Conclusie: De kracht van eenheid in diversiteit

De bundeling van culturele normen en waarden tussen de Nederlandse Cariben en Europees Nederland benadrukt de kracht van diversiteit. Hoewel de verschillen tussen de regio’s soms groot lijken, vormen ze een bron van creativiteit, innovatie en wederzijds begrip. Door de positieve aspecten van beide culturen te omarmen en een gezamenlijke visie te creëren, kunnen de Nederlandse Cariben en Nederland samenwerken aan een toekomst die rijk is aan mogelijkheden en succes.

Het is deze eenheid in diversiteit die ervoor zorgt dat interculturele samenwerking niet alleen haalbaar, maar ook inspirerend en waardevol is. Door wederzijds respect, open communicatie en een focus op gedeelde waarden centraal te stellen, kunnen we de kracht van deze unieke samenwerking volledig benutten. Samen kunnen de Nederlandse Cariben en Nederland een voorbeeld zijn van hoe culturen elkaar kunnen versterken in plaats van verdelen.

Concreet kunnen we stellen dat de bundeling van de culturele krachten kunnen leiden tot mooie succesvolle uitvoering van projecten die er maatschappelijk toe doen. Het delen van expertise, investeren in kennisoverdracht, opleiding en training werpt direct zijn vruchten af. I-Interim Rijk streeft in al haar trajecten ernaar om versterking van expertise te doen in de diversiteit van teams. Het is daarom ook een eer en genoegen als professional te mogen participeren in dergelijke interculturele trajecten.


E Forsa di Union Norma nan i Balor Kultural entre Hulandes Karibense i Hulandes Europeo

E trahamentu huntu entre Hulandes Karibense i Hulandes Europeo ta forma un kombinashon úniko kultural. Aunke e diferensianan den norma, balor i tradishon ta hopi biaha ta wòrdu resaltá, e berdadero forsa ta drenta ora nos ta uní e diversidat aki. Ora nos stima e aspekto positivamente di tur dos kultura, un dinamismo ta nasé ku ta benefisiá no solamente e komunidatnan, sino tambe kompania nan, gobernashon i individuo.

Den e “blog” aki nos ta eksplorá kiko e komunikashon di kalidat di komunidat di Hulandes Karibense i e efisiensia di Hulandes Europeo por kontribuí na kresementu i desaroyo. Ku enfoke riba respetá, komprenshon mutuo i komplementá, nos por usa e diferensianan kultural komo un fuente di forsa i inspirashon.

1. E Fundamentu nan di Norma i Balor Kultural

Norma i balor kultural ta e fundeshi di un komunidat. Nan ta determiná kon hende ta trata ku otro, kiko ta importante i kon nan ta duna sentido na nan bida.

Hulandes Karibense: Komunidat i Tradishon

E kultura di Hulanda Karibense ta karakterisá pa un profundo sentido di komunion ku famia, komunidat i tradishon. Relashonnan ta na sentro, i rèspèt mutuo, amabilidat i armonia ta ta balornan prinsipal. E kalidat aki ta reflehá den e manera kordial di trata hende, e enfoke riba integrashon sosial i e rèspèt pa e mayornan.

Hulandes Europeo: Efisiensia i Igualdat

Na Hulanda e, enfoke ta riba meta spesífiko, igualdat i outonomia personal. Nan estilo di komunikashon ta dirèkt, nan ta poné hopi peso riba puntualidat i nan struktura di herarkia ta generalmente plania. E estilo aki ta krea un kultura kaminda sinseridat i pragmatismo ta importante.

E Forsa di Kombinashon

Ora e norma i balor aki ta kombiná, nan por fortalesé otro. E sentido di komunidat di Hulanda Karibense por enkurashá mas atenshon riba relashon personal, wèl mente e efisiensia i organisashon di Hulandes por duna hèrmèntnan útil pa traha ku un manera ordená. E balanse aki ta pone énfasis riba e forsa di kolaborashon intercultural.

2. Benefisiá di Diferensianan Positivo den Kolaborashon

E kombinashon di norma i balor di Hulanda Karibense i Hulanda Europeo por laga lugá pa solushonnan kreativo, inovashon i un bista mas amplio di desafionan. Pa saka probecho di e potensial aki, ta importante pa rekonosé i apresiá e diferensianan positivo.

Diferensia den  komunikashon Direkto i Indirekto 

Hulandesnan Europeo ta konosí pa nan manera dirèkt di komuniká, wèl Hulandes Karibense ta preferá un estilo mas diplomátiko i indirekto. Aunke e diferensianan aki por lanta malentendementu algun biaha, nan tambe por habri porta pa desaroyo di métodonan komunikashon mas efisiente.

Benefisio di e kombinashon:

          •        E komunikashon direkto di Hulandes Europeo ta yuda pa pone klaridat i transparensia den akuerdo.

          •        E manera indirekto di Hulandes Karibense ta stimulá armonia i rèspèt den kolaborashon.

Ora e estilo di komunikashonnan ta ser integrá, un modelo ta surgi kaminda klaridat i sensibilidat ta na e sentro.

Komunidat kontra Individualismo

E enfoke di Hulandes Karibense riba famia i komunidat ta kontraste ku e estilo individualista di Hulandes Europeo. Tur dos aproksimá shonnan tin su balor, i ora nan ta wòrdu integrá, nan ta krea un sinergia poderoso.

Ehèmpel di práktika:

Den proyektonan den Hulandes Karibense, sosio Hulandesnan por siña ku ta esensial pa invertí tempu den kreashon di relashon personal, wèl sosio di e islanan por benefisiá di e estilo mas struktura i independiente di nan kolaboradornan Hulandes.

3. E Forsa di Historia Kompartí

E historia ku Hulanda Karibense i Hulanda Europeo ta kompartí ta kompliká, pero multi faseta. Aunke tin desafionan i momentunan difísil den e pasado, e historia aki tambe ta duna un fundeshi pa konekshon i kolaborashon mutuo.

Un Plataforma pa Diálogo

Ku un diálogo habri i sinsero tokante e pasado, tur dos kultura por siña for di eksperensia di otro. E plataforma aki ta habri un posibilidat pa un futuro kompartí basá riba rèspèt mutuo.

Tradishon i Fiesta komo E Laga Lugá

Hulandes Karibense i Hulandes Europeo ta kompartí elemento kultural manera fiesta, músika i arte. Por ehèmpel, e selebrashon di Dia di Rey na Kòrsou òf e influensia di músika antiano na Hulanda. Tradishonnan kompartí manera aki por ta un brùg ku ta uni e dos kultura.

4. Diversidat den Liderato i Toma di Desishon

Un di e áreanan kaminda e union di norma i balor por duna un impakto grandi ta liderato i toma di desishon. Hulandes Karibense i Hulandes Europeo tin nan manera propio di pensa riba liderato, pero huntu nan por kreá un estilo inklusivo i efisiente.

Herarkia kontra Igualdat

Den Hulandes Karibense, hopi biaha tin hopi énfasis riba respetá e outoridat, wèl den Hulandes Europeo, e estilo di liderato ta mas igual, stimulando kontribushon di tur miembro.

Un aproksimashon kombiná:

          •        Respetá e nesesidat di herarkia kaminda esaki ta nesesario, pero tambe habri espasio pa input di otro.

          •        Stimulá lidernan pa yama diversidat kultural komo un forsa i no komo un limitashon.

Ehèmpel: Liderato den e Sektor di Turismo

E industria di turismo na Kòrsou ta demostrá kon liderato por benefisiá di e union di hospitalidat Karibense i e estilo efisiente di Hulandes. Kompania por kreá eksperensia úniko pa bishitante ku ta resaltá lo mihó di tur dos mundu.

5. Inovashon a traves di Diversidat Kultural

Diversidat ta un hèrmènt poderoso pa inovashon. Ora hende ku fondo diferente ta traha huntu, nan ta trese perspektivanan i idea úniko. E mesun ta bai pa e kolaborashon entre Hulanda Karibense i Hulanda Europeo.

Kreatividat for di Perspektivanan Diferente

E estilo kreativo di Hulandes Karibense por enrikesé e proseso di trabou di Hulandes Europeo, miéntras ku e adorashon struktural di Hulandesnan por tradusí idea na realidat. E kombinashon aki ta habri posibilidatnan ku  no tabata posibel.

Ehèmpel den práktika:

Na sektor di arte, kolaborashon entre artista Karibense i hulandesnan a yega na resultadonan úniko ku ta reflehá e forsa di nan union kultural.

Konklushon: E Forsa di Union den Diversidat

E union di norma i balor kultural entre Hulandes Karibense i Hulanda Europeo ta enfatisá ku diversidat ta un rikesa. Aunke e diferensianan ta parse grandi algun biaha, nan ta sirbi komo un fuente di kreatividat, inovashon i komprenshon mutuo. Ora nos stima e aspekto positivamente di tur dos kultura i kreá un bista úniko pa futuro, e union aki ta bira mas poderoso i efektivo.

Ta e union den diversidat aki ku ta demostrá ku kolaborashon inter-kultural por bira un modelo pa inspirashon i eksepto. Ku rèspèt mutuo, komunikashon abierto i enfoke riba balornan kompartí, Hulandes Karibense i Hulandes Europeo por desaroyá un paternidat i un futuro di esfuerso komun ku por inspirá otro regionnan tambe.

Dankwoord

Een speciaal woord van dank wil ik uitspreken voor de zeergewaardeerde collega en teamlid M365 Norbert Meulens, IT-Manager van de Ministerial Staf Division van het Ministerie van Economische Ontwikkeling op Curaçao, bij het ondersteunen met de vertaling van het blog in het Papiamentu, de officiële taal van het land Curaçao.

Het gezegde “Het leven gaat niet altijd over rozen” is alom bekend, vaak gebruikt om minder prettige ervaringen te benadrukken. Ook mijn levenspad kent diverse uitdagende momenten, maar ik streef ernaar om persoonlijke groei in vele opzichten positief te benaderen. In mijn nieuwste blog richt ik me op persoonlijk leiderschap, aangewakkerd door een bijzonder boek dat me tot schrijven aanzette. Recentelijk heb ik het voorrecht gehad om digitaal een man te ontmoeten wiens leiderschapskwaliteiten inherent zijn. Ik bewonder zijn leiderschap, niet alleen vanwege de erkenning die hij heeft ontvangen, maar vooral vanwege zijn toewijding als militair. Na het doorgronden van zijn boek “Leiderschap onder vuur” en het zien van de film “Vuurlinie”, groeide mijn bewondering voor zijn prestaties als leider en zijn filosofie over leiderschap nog verder. Het vermogen om kwetsbaarheid te tonen, waarbij zelfvertrouwen en moed bijdragen aan persoonlijke groei, raakt me diep.

De formele definitie van leiderschap is “de vaardigheid om leiding te geven aan een groep mensen of een organisatie”. Er zijn talloze boeken geschreven over leiderschap, de verschillende leiderschapsstijlen, en hoe deze te ontwikkelen. Voor mijn persoonlijke groei zoek ik regelmatig naar bronnen die mijn persoonlijkheid verder kunnen vormen. Zowel in mijn persoonlijke leven als vader en grootvader, als in mijn professionele rol als project-/programmadirecteur, is het cruciaal om bewust te zijn van de impact die je hebt op de mensen met wie je het levenspad deelt. Op jonge leeftijd werd er al een zwaar beroep gedaan op mijn leiderschapskwaliteiten, toen ik als oudste zoon ons gezin door een moeilijke periode moest loodsen na het overlijden van mijn vader. Mijn militaire achtergrond hielp me hierbij, doordat ik fundamenten van discipline, loyaliteit en daadkracht had meegekregen. De confrontatie met leiderschap in de praktijk was een intense ervaring, waarbij ik soms tekortschoot in kennis en vaardigheden. Desondanks hebben mijn fouten me veel geleerd en hebben ze bijgedragen aan mijn persoonlijke groei. Tegenwoordig richt ik me steeds meer op de groei van anderen in mijn professionele leven, waarbij het faciliteren van hun ontwikkeling mijn hoogste doel is geworden.

 Leiderschap onder vuur - Majoor Marco Kroon In mijn zoektocht naar verdere ontwikkeling ben ik weer volop aan het lezen. Voor mijn huidige project werk ik met een diverse groep mensen, wat me inspireert om me verder te verdiepen in leiderschap in verschillende contexten. Dit bracht me bij het boek “Leiderschap onder vuur!” van Majoor Marco Kroon. Zijn inzichten hebben me niet alleen aangespoord om mijn persoonlijk leiderschap te versterken, maar ook dat van mijn team. Een van de meest treffende uitspraken van Majoor Marco Kroon is: “Iedere leider moet eerst leren dienen…” Deze woorden onderstrepen het belang van empathie en betrokkenheid bij leiderschap. Zelfreflectie is essentieel, evenals de reflecties van teamleden. De mens, de persoonlijke ontwikkeling en de te bereiken veranderingen staan bij mij altijd het hoogste op mijn agenda. “Hier komt ongetwijfeld mijn natuurlijke onzekerheid bij van het verschil tussen wat ik weet dat ik kan en wat ik denk dat anderen van mij verwachten.” Mijn kwetsbaarheid, zoals ook beschreven in het boek, mag er zijn zoals deze er is en durf ik ook te uiten. Hoe moeilijk dit soms ook is. Het houdt je anderzijds ook scherp. Het is nu aan mij om verder te gaan op de ingeslagen weg met de nieuw opgedane kennis om het om te zetten in de vaardigheden die ik heb en verder wens te ontwikkelen.

Het boek heeft me nieuwe inzichten gegeven over het versterken van mijn team en individuele teamleden. Mijn blog “Jij inspireert mij!” draag ik met respect op aan Majoor Marco Kroon. U heeft me niet alleen geïnspireerd met uw boek, maar ook met uw benadering van leiderschap bij onze Krijgsmacht. Ik spreek de wens uit om met mijn inspiratie ook mijn teamleden zo te mogen inspireren.

Bronvermelding: In mijn blog heb ik diverse citaten gebruikt uit het boek ‘Leiderschap onder vuur’ van Majoor Marco Kroon. Hun kracht en betekenis verdienen erkenning.

Neem iedereen mee in de boeiende reis naar de digitale toekomst!

De laatste weken van het jaar zijn aangebroken. Voor velen begint einde van de week de welverdiende kerstvakantie, -verlof of -reces of hoe men het ook wenst te noemen. Een belangrijke tijd om extra aandacht te schenken aan uw dierbare familie en vrienden en met elkaar te genieten van gezelligheid. Ook voor mij komt het verlof in zicht en prikkel ik graag de geest van u nog eenmaal dit jaar met een inhoudelijk blog over Cloud. Uiteraard volgt later dit jaar nog de Kerst- en Nieuwjaarsgroet. Het vorige blog ging over de nut en noodzaak (de wat) om te versnellen en in dit blog voeg ik daar graag de inhoud aan toe v.w.b. het operationaliseren (de hoe). In het nieuwe jaar gaan we nog vele onderwerpen belichten waaronder het honoreren van het verzoek voor (Cyber)Security en Veiligheid.

Is mijn visie en strategische gedachte de ultieme en enige weg? Nee dat zeker niet, want wie de filosofie van Internet Technologie echt snapt, weet dat er duizenden wegen zijn die naar Rome leiden. Vele experts, vele gedachtes, al is de tijd wel rijp voor meer standaardisatie en het maken van afspraken voor het inzetten en gebruiken van veilige Hybride- en Multi-Cloud’s bestaande uit Cloud Native Technologie, ook voor overheidsorganisaties. We komen nu toe aan de volgende fase van technologische innovaties en optimalisatie van digitale functionele dienstverlening die vanuit de basis wordt opgebouwd met Cloud Native Technologie. Komt het einde van een IT-landschap met monolithische applicaties dan nu toch echt dichterbij. Ik denk het wel, al zal dat nog wel menig jaar duren om de erfenis (legacy) van oude IT uit te faseren. Niet omdat de techniek het niet aankan om het over te nemen, maar omdat de veerkracht van mens en organisatie nog niet de veranderingen kunnen ondersteunen waardoor we flink vaart kunnen maken… De toekomst zal het ons leren of ‘niets doen’ nog wel een optie is…

Cloud-First Strategie, moet uitvoering van het beleid mogelijk maken!

In de dynamische wereld van vandaag is het cruciaal voor overheidsorganisaties om hun dienstverlening te optimaliseren en gelijke tred te houden met technologische ontwikkelingen. Een doordachte Cloud-First strategie, met de focus op Cloud Native Technologie, biedt een uitstekende mogelijkheid om deze uitdagingen het hoofd te bieden. Echter, het integreren van dergelijke strategieën in de complexe organisatiestructuren van de overheid vereist een professionele aanpak, waarbij methodieken zoals Lean IT en X-Matrix dienen als fundamenten voor succesvolle implementaties, maar ook begrip voor de bijzondere karakteristieken van overheidsorganisaties. Automatisering en digitalisering zijn niet de kernpunten voor de overheidsorganisaties waartoe zij op aarde zijn. Het primaire thema van het bestaansrecht moet dus ook goed in acht worden genomen in de gesprekken met elkaar.

Het Belang van Cloud Native Technologie in de Overheid

Cloud Native Technologie is de sleutel tot een flexibeler, schaalbaarder, en innovatiever overheidsapparaat. Het stelt organisaties in staat om snel te reageren op veranderingen, gegevens effectiever te beheren, en beter gebruik te maken van geavanceerde technologieën zoals AI en Quantum Technolgie. Een Cloud-First strategie legt de nadruk op het gebruik van cloudoplossingen als eerste keuze, waardoor de overheid niet alleen kosten kan besparen, maar ook de algehele efficiëntie van haar operaties kan verbeteren. Het ontwikkelen van nieuwe functionaliteiten met gebruikmaking van microservices, API-technologie en CI/CD-pipelines door DevSecOps-teams zorgt voor kort cycli trajecten in plaats van het programmeren van traditionele monolithische applicaties. Het vraagt wel om een serieuze verandering van denken en doen zowel binnen als buiten de overheidsorganisaties.

Lean IT: Optimaliseren voor Succes

Bij het implementeren van Cloud-First strategieën is het toepassen van Lean IT principes van essentieel belang. Lean IT, geïnspireerd op de principes van Lean Manufacturing, richt zich op het elimineren van verspilling en het optimaliseren van processen. In de context van Cloud Native Technologie betekent dit het stroomlijnen van ontwikkelings- en implementatieprocessen. Door overbodige stappen te verwijderen en de focus te leggen op waarde toevoegen, kunnen overheidsorganisaties sneller innoveren en reageren op de behoeften van hun burgers.

Klik hier voor meer informatie over de werking van de X-Matrix in de praktijk...
Klik hier voor meer informatie over de werking van de V-Labs X-Matrix “Topsport in Innovatie” (2017)

X-Matrix: Een Strategisch Kompas voor Implementaties

De X-Matrix, voortkomend uit de Hoshin Kanri-methodiek, fungeert als een strategisch kompas voor het definiëren en bereiken van doelstellingen. In de complexe omgeving van overheidsorganisaties biedt de X-Matrix een gestructureerd raamwerk om strategieën en actieplannen te verbinden met meetbare indicatoren. Dit geeft niet alleen een helder beeld van de te behalen doelen, maar zorgt er ook voor dat alle betrokkenen op één lijn zitten wat betreft de te volgen koers. Een goed ingevulde X-Matrix is essentieel voor een succesvolle implementatie van Cloud Native Technologie binnen de overheid.

Stappen naar een Professionele Implementatie

  1. Strategische Analyse: Begin met een grondige analyse van de huidige IT-infrastructuur en identificeer gebieden waar Cloud Native Technologie kan worden geïntegreerd voor maximale impact.
  2. Lean IT Toepassen: Pas Lean IT principes toe om inefficiënties te verminderen. Elimineer overbodige stappen en optimaliseer processen voor een vlotte implementatie.
  3. X-Matrix Invullen: Vul de X-Matrix in met duidelijke doelstellingen, strategieën, actieplannen en meetbare indicatoren. Zorg voor betrokkenheid van alle belanghebbenden.
  4. Continue Monitoring en Aanpassing: Implementeer een rigoureus monitoringssysteem en evalueer regelmatig de voortgang. Pas strategieën aan op basis van feedback en veranderende behoeften.
  5. Cultuur van Innovatie Opbouwen: Creëer een cultuur van innovatie en continue verbetering binnen de organisatie. Moedig medewerkers aan om nieuwe ideeën te verkennen en bij te dragen aan het succes van de Cloud-First strategie.

Conclusie: Naar een Wendbare Overheid met Cloud Native Technologie

Het op professionele wijze operationaliseren van een Cloud-First strategie in de complexe structuren van overheidsorganisaties vereist een weloverwogen aanpak. Lean IT en de X-Matrix dienen als solide fundamenten om efficiëntie te bevorderen, strategieën te formuleren en doelstellingen te behalen. Door deze methodieken te omarmen, kunnen overheidsorganisaties niet alleen de voordelen van Cloud Native Technologie benutten, maar ook een wendbare en innovatieve koers varen in een snel veranderende digitale wereld. Het is een reis van optimalisatie en groei, waarbij Cloud-First niet alleen een strategie is, maar een katalysator voor de transformatie van de overheid naar een meer adaptieve en efficiënte entiteit.

(c) 2023 R.J. Raats