Van visie naar realisatie: vijf tips voor strategische digitalisering in de (internationale) publieke sector.
Strategische digitalisering in de (internationale) publieke sector vraagt meer dan technologie: het draait om governance, verandervermogen en mensgericht leiderschap. In mijn nieuwste blog deel ik vijf tips voor succesvolle samenwerking over grenzen heen, met oog voor impact, vertrouwen en cultuur. #digitalisering #overheid #samenwerking #leiderschap #transformatie
De publieke sector heeft in de afgelopen twee decennia een indrukwekkende digitale transformatie doorgemaakt. Toch is de implementatie van strategische digitaliseringstrajecten, zeker binnen internationale contexten, zelden een rechtlijnig proces. De complexiteit zit niet alleen in technologie, maar vooral in governance, verandermanagement en het menselijke aspect.
Wanneer meerdere internationale organisaties betrokken zijn en de diversiteit van culturele normen en waarden groot is, neemt de mate van coördinatie, afstemming en diplomatie exponentieel toe. In dit blog geef ik vijf tips voor professionals die strategische digitaliseringsprogramma’s binnen de (internationale) publieke sector met partners (willen) realiseren.
Internationale samenwerking is voor sommigen een ‘ver-van-je-bedshow’, maar de wereld wordt voor velen in rap tempo steeds kleiner. Nieuwe verbanden en samenwerkingsvormen dienen zich aan, terwijl bestaande allianties onder druk staan. Zonder de gehele wereldproblematiek te bespreken, richt ik in dit blog de focus op vaak onderbelichte succesfactoren van internationale samenwerking: governance, people- en changemanagement.
1. Governance: Begin met robuuste, afgestemde en gedeelde governance — en houd die levend in alle geledingen
Voor internationale samenwerkingen is heldere governance essentieel. Het ondubbelzinnig vastleggen van de organisatiestructuur van een project of programma, inclusief de taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden (TBV’s), biedt duidelijkheid en stimuleert een professionele houding bij alle betrokkenen. Hierbij moet rekening worden gehouden met het feit dat verschillende landen en organisaties hun eigen structuren, belangen en wettelijke kaders meebrengen. Wat “transparantie” in Nederland betekent, kan elders een geheel andere betekenis hebben.
Het verdient aanbeveling om vóór de feitelijke start van een traject een gezamenlijk raamwerk voor governance te ontwikkelen en in de breedte deze te accepteren en implementeren.
Tip: Zorg dat het raamwerk de volgende facetten expliciet maakt:
- Welke formele rollen zijn er, met welk mandaat?
- Welke besluitvormingsstructuren zijn van toepassing op welke niveaus?
- Wie is waarvoor verantwoordelijk (koppeling mens/rol)?
- Welke escalatieniveaus en -procedures gelden bij (potentiële) conflicten?
- Welke (inter)nationale wet- en regelgeving is leidend bij interoperabiliteits-, veiligheids- of privacyvraagstukken (zoals GDPR, NIS2)?
Governance is geen statisch document, maar een levend geheel. Plan daarom periodiek – bij faseovergangen of het bereiken van mijlpalen – herijkingsmomenten in om de actualiteit en werking in de praktijk te toetsen. Gebruik een formele wijzigingsprocedure voor significante aanpassingen, bijvoorbeeld bij veranderingen in organisatiestructuren of mandaten. Kleinere wijzigingen, zoals personele wisselingen, kunnen via een vereenvoudigde, schriftelijke meldingsprocedure worden afgehandeld.
2. Verandermanagement is meer dan een communicatieplan
Een van de grootste valkuilen in digitaliseringstrajecten is het reduceren van verandermanagement tot louter communicatieactiviteiten. Enkel informeren via eenvoudige updates is niet voldoende. Internationaal werken betekent omgaan met verschillende veranderparadigma’s: waar de ene organisatie agile denkt, is de andere nog hiërarchisch ingericht. Dit vraagt om verdieping en dialoog.
Tip: Gebruik een adaptieve veranderaanpak, gecombineerd met culturele sensitiviteit en empathie. Stel per organisatie of locatie een lokale verandermanager aan die zowel de lokale cultuur begrijpt als de taal spreekt. Een internationale digitale transformatie vereist vaardigheden die zelden standaard aanwezig zijn bij professionals. De kans krijgen om te leren werken in een internationale context is een waardevolle ervaring.
Investeer ook in het creëren van eigenaarschap op alle lagen binnen de deelnemende organisaties. Als mensen invloed ervaren en mogen meedenken over de uitvoering van veranderingen, neemt weerstand af. Zelfs als er uiteindelijk andere besluiten worden genomen, ontstaat er meer draagvlak. Samen werken aan samenwerking is hierbij essentieel.
3. Peoplemanagement verdient net zoveel aandacht als technologische innovatie
Digitaliseringstrajecten worden te vaak benaderd als technologische projecten, terwijl ze in essentie sociale verandertrajecten zijn. Bij internationale samenwerking kunnen uiteenlopende werkwijzen, communicatiestijlen en verwachtingen botsen. Wanneer deze verschillen worden genegeerd, ontstaan frustraties en kan samenwerking stagneren.
Tip: Investeer bewust in begeleiding van medewerkers via trainingen, coaching en interculturele sessies. Gebruik teamontwikkelingsmodellen zoals Tuckman voor het opbouwen van effectieve teams. Duidelijke structuren en afspraken bieden houvast in onzekere fasen.
Psychologische veiligheid is cruciaal. Medewerkers moeten zich vrij voelen om zich uit te spreken over situaties in het traject, de organisatie of samenwerkingsverbanden. Dit geldt zowel fysiek als digitaal. Het creëren van een veilige werkomgeving is een collectieve verantwoordelijkheid. Bestuurlijke sensitiviteit en persoonlijke empathie zijn hierbij onmisbaar.
Tip: Benoem expliciete rollen gericht op peoplemanagement, zoals coachende leiders of vertrouwenspersonen. Deze kunnen over organisaties heen worden verbonden. Het succes van digitalisering hangt af van de mate waarin mensen de verandering of veranderingen omarmen.
Organiseer ook sociale onlinebijeenkomsten waarin teamleden informele verbinding kunnen maken. Het delen van culturele trots of tradities versterkt wederzijds begrip. Deelname aan digitale bijeenkomsten is niet vrijblijvend; actieve participatie is essentieel voor effectieve samenwerking. Internationale verschillen in vergadercultuur maken het belangrijk om vooraf duidelijke afspraken te maken en die periodiek te herzien.
4. Werk programmatisch, maar stuur ook op impact — niet alleen op opleveringen
Strategische digitalisering vraagt om een programmatische aanpak: gefaseerd, doelgericht en met ruimte voor iteratie. In een internationale context loert het gevaar van bureaucratisering, met focus op output en planning in plaats van impact.
Tip: Richt het programma vanaf het begin op maatschappelijke en bestuurlijke impact. Dat geeft motivatie, richting en versterkt de zakelijke rechtvaardiging (business case). Output is niet hetzelfde als outcome: een functionerende app is geen succes als niemand hem gebruikt.
Gebruik adaptieve outcome-indicatoren. Dat vergt durf, mandaat en stuurkracht. Als uitkomsten niet erkend worden door opdrachtgevers, dreigt bijsturing te stokken. Zorg daarom dat iedereen weet wat ‘outcome’ inhoudt, hoe het gemeten wordt en wat ieders rol daarin is.
Een sterke programma- of projectstructuur vormt de basis voor succesvolle internationale samenwerking. Ze biedt ruimte voor grensoverschrijdende dienstverlening, samenwerking over tijdzones heen en culturele uitwisseling. Verbeterde gegevensinteroperabiliteit versnelt processen en versterkt publieke dienstverlening. Daarmee groeit ook het vertrouwen in de digitale overheid.
5. Bouw aan vertrouwen als structurele succesfactor
Vertrouwen is het onzichtbare fundament onder iedere (internationale) samenwerking. Zonder vertrouwen zijn governance-afspraken betekenisloos en worden projectbijeenkomsten rituele dansen. Een breuk in vertrouwen is, zeker op afstand, moeilijk te herstellen.
Tip: Investeer structureel in relationele binding, met oprechte aandacht en waardering voor elkaars belangen. Denk aan:
- Vaste informele momenten in hybride teams
- Collectief vieren van successen
- Transparantie over knelpunten, dilemma’s en onzekerheden
Erken verschillen, maar werk actief aan een gedeelde identiteit. Een gezamenlijke missie of narratief – “waarom doen we dit samen?” – helpt om boven individuele of nationale belangen uit te stijgen.
Tot slot: wees realistisch én ambitieus
Strategische digitalisering binnen de publieke sector, zeker in internationale samenwerking, is géén kwestie van enkel technologie implementeren. Het is een complex samenspel van politiek, cultuur, mensen, processen en technologie.
Het vraagt van jou als professional een scherp strategisch kompas, empathie, culturele sensitiviteit en communicatieve intelligentie. Als je die combineert met een adaptieve veranderaanpak, stevige governance en aandacht voor de mensen achter de transformatie, realiseer je echte impact.
Digitalisering is geen doel op zich, maar kan functioneren als een stevige strategische hefboom. Zorg dat deze dan wel perfect is afgesteld!
© 2025 R.J. Raats
Ecologische waarde
Samen de taart verdelen in plaats van alleen de taart te verorberen. De organisaties waar innovatie al in de haarvaten zit spelen al langer in op de trend van ecologie. Zij koesteren als geen ander de loyaliteit van de partners in het ecologische stelsel dat zij hebben gecreëerd. Samen bereik je meer dan alleen! Het betekent wel iets! Nee, eigenlijk betekent het heel veel! Het opzetten van een ecologisch stelsel dwingt je ook om keuzes te maken. Wie past bij “ons” ecologisch stelsel en wie niet? In de kern komt het erop neer dat er een gezond balans moet zijn tussen commerciële belangen op korttermijn en stabiele samenwerking op langtermijn. Voor het bedrijfsleven is het relatief eenvoudig te bepalen als je de keuzevrijheid hebt bij bijvoorbeeld het kiezen van partners. Het ecologisch stelsel kan zich binnen een korte tijd snel aanpassen aan de veranderende omgeving. Het krachtenveld vormt zich organisch op basis van wat is er nodig in het ecologisch stelsel of zelfs de diverse stelsels.
Of het in deze veranderende tijden ten gunste van overheden is om goed in te kunnen spelen op nieuwe technologische innovaties, om deel te kunnen nemen aan snelle veranderingen in markt en in te kunnen spelen op noodzakelijke ontwikkelingen, kun je je oprecht afvragen. De ecologische stelsels waar overheden onderdeel vanuit maken, kampen allemaal met hetzelfde probleem. Gezonde wisselingen in het ecologisch stelsel is eenvoudigweg niet mogelijk. Het snel inspelen op veranderingen wordt namelijk beperkt door allerlei maatregelen die ervoor zorgen dat er lange doorlooptijden zijn voor inkoopcircuits, geen voorkeuren voor een technologische innovatie mogen zijn en er al helemaal geen vrije keuze mag zijn voor partners in het ecologisch stelsel. Dit heeft nogal wat consequenties!
Het was uitermate interessant om te zien hoe innovatie heeft bijgedragen aan ontwikkelingen van het ecologisch stelstel. Hoe partners objectief zijn geselecteerd. En welke afspraken er zijn gemaakt om de ecologie te laten werken in het belang van iedere deelnemer aan het ecologisch stelsel. Het heeft mij een belangrijk inzicht te gegeven in relatie tot de problematiek waar de overheden mee kampen qua selectie van partners, of beter gezegd qua selectie van hetgeen nodig is vanuit innovatie om een ecologisch stelsel goed te laten werken, ongeacht de keuze van partners.
De samenwerking tussen overheden, nog los van de uitdagingen gelet op de ministeriële verantwoordelijkheden, zorgt voor een hoog volume aan vraag richting marktpartijen. De contradictie in terminus is dat de bundeling van de krachten ook zorgt voor de complexiteit in keuzes vanwege beperkende wetgeving. Als je de vraag te groot maakt dan kun je wel hoge kortingen bedingen, maar flexibele samenwerking met diverse partijen om te komen tot een ecologisch stelsel wordt eigenlijk onmogelijk gemaakt. Nieuwe technologische ontwikkelingen kun je niet eenvoudig toevoegen aan het ecologische stelsel of als een technologie is achterhaald, deze laten verdwijnen uit het ecologische stelsel.
Het doel voor 2019 wordt om samen met overheden, bedrijfsleven en onderwijs eens goed te gaan kijken op welke wijze de ecologie van de toekomst voor overheden kan gaan werken. Hoe flexibele opname van technologische ontwikkelingen bij overheden en samenwerking met potentiele partners in het ecologische stelsel, of beter gezegd in de diverse ecologische stelsels, tot hun recht gaan komen binnen de mogelijkheden die er zijn. Of hoe de mogelijkheden moeten gaan worden gewijzigd. Een missie die uiteindelijk moet leiden tot wat we allemaal graag willen en dat is goed werkende overheden die uitvoering geven aan hetgeen wij als burgers graag wensen.
